Karakter. Tijdschrift van Wetenschap
Wekelijkse audio-essays waarin wetenschappers reflecteren op wat grensverleggend, spraakmakend, controversieel of simpelweg mooi is. Bekroond met de Jaarprijs Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België.
Karakter. Tijdschrift van Wetenschap
Afleveringen
- 19 aug 2026
Lang na zijn dood in 1900 blijft Nietzsches intellectuele erfenis een strijdtoneel. In het boek 'How Nietzsche Came In From the Cold' detailleert Philipp Felsch hoe twee Italiaanse antifascisten Nietzsches nalatenschap loswrikken uit de greep van zijn zuster Elisabeth en haar nazi-ideologie. Wat rest is een oeuvre dat bestaat uit losse fragmenten. Afbeelding: Portrait of Friedrich Nietzsche door Edvard Munch in 1906.
- 31 jul 2026
In zowel België als Nederland nemen de signalen van stigmatisering, marginalisering en mishandeling van de armsten in onze samenleving toe. Denk aan het in brand steken van een dakloze in Brussel, of aan de toeslagenaffaire in Nederland, waarbij meer dan duizend kinderen werden weggehaald van ouders die onterecht als fraudeur werden bestempeld. Zijn dit op zichzelf staande incidenten of tekenen van een sluipende opmars van 'aporofobie'? Afbeelding: Hamza Makhchoune / Shutterstock.
- 24 jul 2026
Wearables zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Ze meten van alles − van onze hartslag tot slaap − met de belofte ons bewuster van onze gezondheid te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn zulke metingen eigenlijk, en wat kunnen we met al deze data?
- 17 jul 2026
De Franse filosofe Elisabeth Badinter stelde in de jaren tachtig dat moederliefde niet voortkomt uit een universeel instinct, maar grotendeels sociaal en cultureel bepaald is. Die stelling past binnen het werk van veel feministische denkers uit de jaren zestig, zeventig en tachtig. Sindsdien hebben historici deze visie echter kritisch onderzocht. Wat leert de geschiedenis ons over moederliefde? Portret: Madonna and Child door Simon Vouet uit 1633 (National Gallery of Art, Washington).
- 10 jul 2026
Tegen zijn veertigste was James Baldwin een literaire superster. Later leek zijn reputatie te tanen, maar honderd jaar na zijn geboorte beleeft de Amerikaanse schrijver een opmerkelijke comeback. Waarom is Baldwin vandaag opnieuw zo relevant? Afbeelding: Baldwin in Hyde Park in 1968 (Camera Press / Allan Warren / Content Curation).
- 29 jun 2026
Weinigen belichamen de complexe relatie tussen genialiteit en waanzin zo scherp als Aby Warburg (1866-1929). De grondlegger van de iconografie was niet alleen een visionair kunst- en cultuurhistoricus, maar ook een man die met schizofrenie leefde. In het sanatorium ijsbeerde hij vaak urenlang tussen zijn beeldwanden: hoge panelen vol zwart-witfoto’s die samen zijn 'Bilderatlas' vormden, een legendarische collage van archetypen uit de kunstgeschiedenis. Ondertussen hield hij tussen zijn woede-uitbarstingen door melancholische gesprekken met nachtvlinders. Professor Barbara Baert (KU Leuven) belicht in dit audio-essay Warburgs persoonlijke zoektocht naar zijn levenswerk, een perspectief dat in de vakliteratuur vaak onbesproken blijft. Afbeelding: The Warburg Institute.
- 23 jun 2026
Neuroplasticiteit maakt het mogelijk om levenslang te leren en zelfs te herstellen van hersenschade. Toch is neuroplasticiteit niet louter positief. In sommige gevallen leidt het tot ongewenste effecten zoals tinnitus of fantoompijn. Hoe werken deze processen en wat leert onderzoek op proefdieren ons over herstel, veroudering en hersenschade bij de mens? Afbeelding: 3D-weergave van een menselijk brein (Jolygon/Shutterstock).
- 16 jun 2026
Marc Vervenne, voormalig rector van KU Leuven, keert terug naar een cruciaal moment in de relatie tussen de universiteit en het kerkelijke gezag. Aan de hand van de legendarische rede van rector Pieter De Somer ontrafelt Vervenne hoe de universiteit zich langzaam maar zeker losmaakte van de kerk en haar dogmatische beperkingen. Afbeelding: ererector Pieter De Somer (1989) door kunstschilder Sam Dillemans.
- 5 jun 2026
De Nobelprijs voor Economie ligt onder vuur. Critici stellen dat economie geen echte wetenschap is en dat de prijs een misleidende autoriteit verleent aan een discipline die vaak ideologisch gemotiveerd is. Sommigen pleiten zelfs voor afschaffing. Valt de prijs alsnog te rechtvaardigen, en zo ja, hoe? Afbeelding: Daron Acemoğlu, een een Turks-Amerikaans econoom van Armeense afkomst die samen met Simon Johnson en James Robinson de Nobelprijs Economie 2024 (the Nobel Foundation).
- 26 mei 2026
Het verhaal van Pierre Abélard en Héloïse van de Paraclete spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Abélard was een beroemde intellectueel. Héloïse was zijn briljante en uitzonderlijk mooie studente. Hun verboden relatie mondde uit in een zwangerschap en een gewelddadige wraakactie door haar oom, waarbij Abélard zwaard werd toegetakeld en gecastreerd. Getekend door dit trauma trad Abélard in als monnik, terwijl ook Héloïse het kloosterleven aanvaardde. Toch betekende hun intrede in het religieuze leven geenszins het einde van hun contact: dat zette zich voort via pen en perkament, in een intense briefwisseling die tot vandaag zielen beroert. Wie was Héloïse? Wat onthult hun liefdessaga over liefde, gender en geleerdheid in de middeleeuwen? En hoe heeft de MeToo-beweging onze blik op deze ‘Romeo en Julia van de middeleeuwen’ veranderd? Afbeelding: Jean-Baptiste Goyet, Héloïse et Abailard, circa 1829.
- 19 mei 2026
Wie aan de Britse cultuur denkt, ziet al snel Eton, Oxbridge en old boys’ networks voor zich: symbolen van een eeuwenoude samenleving met een machtige elite aan de top. Hoe legitimeert deze elite haar positie? En hoe slaagt ze erin haar macht telkens opnieuw te consolideren? Afbeelding: J.G. Shaddick, the Celebrated Sportsman, in 1806 door Benjamin Marshall (The National Gallery of Art, Washington).
- 14 mei 2026
Doorheen Europa kwijnen inheemse boompopulaties weg onder extreme droogte, stormen en bosbranden, vaak gevolgd door ziekten en plagen. Toch blijven overheden, ook de Vlaamse, vasthouden aan een rigide en contraproductieve visie: inheems is goed, exotisch slecht. Deze zwart-witbenadering verhindert een toekomstgericht bosbeheer. Bart Muys pleit ervoor om deze dogma’s te doorbreken. Afbeelding: Tombeau du Géant in de Belgische Ardennen (Peter Bocklandt / Shutterstock).
- 5 mei 2026
De impact van digitale media op de geestelijke gezondheid van jongeren is een onderwerp van groeiende bezorgdheid. De Amerikaanse professor Jonathan Haidt wijst smartphones aan als oorzaak van een toename van angst- en stemmingsstoornissen, en onderbouwt daarmee pleidooien voor ingrijpende beperkingen, van latere toegang tot smartphones tot het inperken van sociale media. Die oproep krijgt veel gehoor in het publieke domein, maar de bewijslast die een verband legt tussen mediagebruik en mentaal welzijn is minder eenduidig dan Haidt suggereert. Afbeelding door Davide Angelini (Shutterstock).
- 28 apr 2026
In een reeks van negen papers in het vakblad Nature presenteerden onderzoekers de meest gedetailleerde breinkaart ooit: het volledige connectoom van een fruitvlieg. Wat betekent deze mijlpaal voor de toekomst van de neurowetenschap? Afbeelding: Drosophila melanogaster (ploypemuk / Shutterstock).
- 23 apr 2026
Wie was Hannah Arendt? In een recente biografie schetst professor Lyndsey Stonebridge een indringend en ongemakkelijk portret: dat van een briljant denker, maar ook van iemand met ernstige blinde vlekken, met name rond segregatie, discriminatie en racisme. Wat kunnen we vandaag van Arendt leren, als we bereid zijn voorbij haar tekortkomingen te kijken? Afbeelding: Hannah Arendt, circa 1940 (akg-images / Content Curation).
- 16 apr 2026
Volgens sociologen Marion Fourcade en Kieran Healy is een nieuwe maatschappelijke ordening ontstaan op basis van datagedreven classificaties. Wat begon als een belofte van inclusie en emancipatie lijkt gaandeweg te zijn uitgegroeid tot een nieuwe bestuursmentaliteit die gericht is op de algoritmische verdeling van rechten en kansen, met verregaande gevolgen voor burgerschap en democratie. Afbeelding: demonstratie tegen de toeslagenaffaire, waarbij meer dan duizend kinderen uit huis werden geplaatst. De affaire werd in belangrijke mate veroorzaakt door het onrechtmatig gebruik van data en algoritmische risico-inschattingen (Picture Alliance / Content Curation).
- 9 apr 2026
In de negentiende eeuw verschoof het denken over zwangerschap ingrijpend: de foetus werd niet langer beschouwd als een onderdeel van de zwangere vrouw, maar als een apart, zich ontwikkelend individu. Die verschuiving vormde het begin van een prenataal denken waarin de toekomst van het kind alsmaar nadrukkelijker werd gekoppeld aan het lichaam, gedrag en de gemoedstoestand van de moeder. Dat denken heeft zich sindsdien diep genesteld in het maatschappelijke debat – van de groeiende druk op moeders tijdens de ‘eerste duizend dagen’ tot de toenemende polarisatie rond abortus. Afbeelding: een reeks embryo’s door Samuel Thomas Soemmering, gepubliceerd in 1799 (The Wellcome Collection).
- 8 apr 2026
De Nobelprijs voor Literatuur is de oudste en meest prestigieuze literatuurprijs van de wereld. Wie de prijs wint, behoort naar verluidt tot de canon. Maar de keuze van de winnaar is vaak omstreden. Van de 117 winnaars tussen 1901 en 2024 is een groot deel vandaag volkomen vergeten en veel ‘klassiekers’ werden nooit laureaat. Wie bedacht deze prijs en welk verhaal vertelt de geschiedenis en werking ervan over de betekenis van literatuur in de wereld? Afbeelding: Maurice Maeterlinck, Belgische dichter en toneelschrijver (1862–1949) en winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 1911, circa 1915–1920 (Picture Alliance / Content Curation).
- 7 apr 2026
Als burn-out de ziekte is van onze tijd, komt dat omdat we prestatiedwang hebben geïnternaliseerd. Vrije tijd is vaak geen bevrijding meer, maar schaduwarbeid beheerst door efficiëntie. In Vita contemplativa pleit de filosoof Byung-Chul Han voor een radicale herwaardering van inactiviteit: een leven van rust, ontvankelijkheid, contemplatie. Afbeelding: The Fishermen (Fantastic Scene) door Paul Cézanne.