Betrouwbare Bronnen
Wat gebeurt er voor en achter de schermen in de politiek? In de podcast Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met politieke hoofdrolspelers en hooggekwalificeerde deskundigen. Betrouwbare Bronnen koppelt Nederlandse politiek en beleid aan Europese en internationale ontwikkelingen. De host van de podcast is Jaap Jansen, een politieke journalist die al zo’n dertig jaar op het Binnenhof werkt. In veel afleveringen koppelt historicus Pieter Gerrit Kroeger met diepgravende betogen en smeuïge anekdotes politieke geschiedenis aan de actualiteit van nu. Nieuwe afleveringen van Betrouwbare Bronnen verschijnen doorgaans op dinsdag en vrijdag. Reacties zijn welkom via Twitter @jaapjansen @pgkroeger en via betrouwbarebronnen@dagennacht.nl Betrouwbare Bronnen heeft ook een website met actuele informatie. Wilt u informatie over de mogelijkheid om te adverteren of te sponsoren, stuur dan een mailtje aan: adverteren@dagennacht.nl en we nemen zo snel mogelijk contact met u op!
Jaap Jansen - Dag en Nacht Media
Afleveringen
- 20 okt 2026
Tussentijdse verkiezingen zijn een vast gegeven in de Amerikaanse democratie. Zeker halverwege de tweede termijn van een president is hun impact vaak groot. De uitkomsten wijzen dan vaak al in een nieuwe richting die het land ook voor een nieuwe president de voorkeur geeft. Dat lijkt ook het geval voor het post- Donald Trump tijdperk vanaf 20 januari 2029. Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken met Amerika-deskundige Pirmin Olde Weghuis de vele historische en actuele finesses die nu aan de orde zijn. Waar moeten we op letten en op wie? Welke factoren spelen een heel eigen rol? *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! ** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning ** Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Vaak waren kiezers bij de midterms uitgekeken op de zittende president. Nieuwe presenteerden zich. Net als Trump nu moesten ook George W. Bush en Barack Obama beleven dat hun partijgenoten hen liever niet meer in hun buurt zagen. Vanuit de historie zijn ditmaal de midterms van 1874, 1934 en 1966 zeer instructief. In die jaren bepaalden deze verkiezingen een grote wending in de koers van het land. In 1874 speelden corruptie, ontevreden zuidelijke staten en een diepe depressie een hoofdrol. President Ulysses Grant verloor de greep op het Congres en de Democraten wonnen afgetekend. Daarmee werden de burgerrechten van de voormalige slaven drastisch en voor vele decennia teruggeschroefd. 1934 gaven de kiezers Franklin D. Roosevelt hun vertrouwen hoewel de zware depressie nog lang niet opgelost was. Zo kon hij zijn 'New Deal' en vervolgens zijn internationale beleid voortzetten. De gevolgen hebben de wereldgeschiedenis getekend. Zo ook die van 1966. Lyndon B. Johnson kreeg zware klappen wegens zijn burgerrechten-hervormingen en de Vietnamoorlog. Het werd twee jaar later dan ook het begin van een lange reeks van Republikeinse presidenten als Richard Nixon en Ronald Reagan tot aan 1992. Zal 2026 ook zo’n richting wijzende uitslag laten zien? Veel van die historische aspecten van destijds zien we nu weer. Veel hangt af van factoren als de opkomst en dus de mobilisatie van kiezers. Blijven ontevreden Republikeinen thuis? Switchen woedende hispanic kiezers massaal naar de Democraten? Of juist ook de rurale kiezers in het Midden-Westen die het gelag betalen van Trumps oorlog bij de Straat van Hormuz? Vertaalt zijn ongekende impopulariteit zich in een scherpe wending weg van de Make America Great Again -beweging en de Republikeinen? Welke staten gaan verrassen; het verschil maken in het Congres of laten nieuwe politieke sterren schitteren? Gebiologeerd kijkt iedereen naar het machtige Texas. Schuift dat na bijna 40 jaar naar links? Voor 2028 zou dat een politieke omwenteling van formaat zijn. Zal de eloquente Jon Ossoff in Georgia zo'n triomfale herverkiezing winnen in de Senaat dat hij voor 2028 een topkandidaat voor het Witte Huis is? Wordt het vrome boerenstaatje Iowa ineens de verrassing? Of juist conservatief South Carolina door een funest slechte MAGA -score? Pirmin Olde Weghuis wijst op vaste swing states als Michigan en Pennsylvania, waar de Democraten hun positie moeten bevestigen. En natuurlijk is, als altijd, Wisconsin cruciaal. En wat gebeurt ná de uitslag? Trump zal nimmer erkennen dat hij zélf verloor. De schuld krijgen anderen. En daar moeten wij zeer alert zijn. We zien nu al dat hij Volodymyr Zelensky slachtoffert door met Poetin gemene zaak te maken. Hoe gek het ook klinkt: juist een Democratische overwinning kan het daardoor juist Europa en de NAVO lastig maken. Zijn wij en Mark Rutte daarop voorbereid? *** Verder luisteren Amerikaanse verkiezingen 494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/494-trumps-aanval-op-de-geschiedenis-en-de-geest-van-amerika 570 - 250 jaar VS en Huis van Afgevaardigden (met Pirmin Olde Weghuis) https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/570-250-jaar-leiderschap-in-het-amerikaanse-huis-van-afgevaardigden 497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/497-de-krankzinnige-tarievenoorlog-van-donald-trump 481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/481-donald-trumps-nieuwe-idool-william-mckinley-de-tarievenkoning 457 – Harris of Trump: de hete fase in de strijd om het Witte Huis https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/457-harris-of-trump-de-hete-fase-in-de-strijd-om-het-witte-huis 206 - 'Aardverschuiving': Michael Wolff over Donald Trumps laatste dagen als president. En: zijn bezoek aan Mar-a-Lago https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/206-aardverschuiving-michael-wolff-over-donald-trumps-laatste-dagen-als-president-en-zijn-bezoek-aan-mar-a-lago 142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis (met Pirmin Olde Weghuis) https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/142-de-smerigste-verkiezingscampagnes-in-de-amerikaanse-geschiedenis 263 - De Amerikaanse Burgeroorlog: de overwinning van Abraham Lincoln en Ulysses Grant (met Pirmin Olde Weghuis) https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/263-de-amerikaanse-burgeroorlog-3-de-overwinning-van-abraham-lincoln-en-ulysses-grant 281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies (met Pirmin Olde Weghuis) https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/281-fourth-of-july-amerika-reisgids-voor-politieke-junkies 133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen! https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/133-amerikaanse-presidenten-boeken-die-je-volgens-pg-m-et-lezen Gevolgen voor hier 487 - Donder en bliksem in het Oval Office https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/487-donder-en-bliksem-in-het-oval-office 476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/476-trump-ii-en-de-gevolgen-voor-europa-en-de-navo 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/447-als-trump-wint-staat-europa-er-alleen-voor 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/575-nederland-staat-niet-langer-op-het-menu-maar-zit-aan-de-hoofdtafel 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:29:48 – Deel 2 01:21:28 – Deel 3 01:47:31 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 16 okt 2026
Ter rechterzijde van de VVD is het landschap druk en dynamisch. Al decennia leeft de overtuiging dat daar de velden wit zijn om te oogsten, maar ook toen PVV, NSC en BBB in samenwerking met de VVD de schuren wilden vullen bij Schoof ging alles weer meteen mis. Coherentie en saamhorigheid blijken op de radicale rechterflank onhaalbaar. Toch doet Mona Keijzer met haar Project 2029 een volgende poging. Zou zij wél slagen? *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! ** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning ** Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact. *** De politieke historie vertelt van vele pogingen tot krachtenbundeling op rechts. Tegen 'ultralinks', tegen 'vaag compromis' en van vreemde smetten vrij. Allen mislukten door eenzelfde patroon in hun politieke cultuur. Ook in de voorbije vijfentwintig jaar, post- Pim Fortuyn . De ontstaansgeschiedenis en drijfveren van zulke partijen zijn gedomineerd door onmin, afsplitsingen, uitsluiting en afkeer. Velen waren een residu van eerdere pogingen tot rechtse groepsvorming of wrakhout van een politieke schipbreuk van hun oprichters. Dat zag je bij Rita Verdonk en Pieter Omtzigt , bij Wybren van Haga en Keijzer zelf. Het patroon van de PVV en TON die ontstonden door scheuringen bij de VVD tot JA21 waarin zich restanten van de LPF en afsplitsers van FvD, BBB, PVV en NSC verzamelden. Het gevolg is dat ze ondanks hun afkeer van van alles elkaar vaak nog dieper haten en de wonden van hun botsingen blijven koesteren. De dynamiek van het rechtse landschap is dan ook contrair aan de ambitie tot krachtenbundeling. Bewust verwerpen zij consensus, polderen, elkaar wat gunnen, dialoog en compromis. Dat is immers oude bestuurscultuur, dus slappe hap. Mona Keijzer vormt er zelf een patent voorbeeld van met haar ontslag uit Rutte III en haar Werdegang bij BBB en in de Schoof-coalitie. Project 2029 claimde met dialoog over inhoud te beginnen en dan coöperatieve groepen geestverwanten te verzamelen. Feitelijk begon het met een symposium over een proces tegen de staat wegens ‘de gevolgen van massa-immigratie'. Niet inhoud maar procedures, niet dialoog maar uitsluiting. Mona Keijzer ging op tournee om leden te werven. Bij NSC voelde dat toch een beetje als lijkenpikkerij; klassiek politiek kannibalisme als bekend patroon op de rechterflank. Van de krachtenbundeling lijkt vooralsnog niet veel te komen. Voor Geert Wilders is Keijzer lucht, Henk Vermeer en Caroline van der Plas willen niets meer van haar weten, JA21 heeft haar niet nodig en Gidi Markuszower wacht af. Alleen Van Haga is positief, maar die kan niet eens een zetel inbrengen. Niettemin lijkt Keijzer vastbesloten tot deelname aan de Provinciale verkiezingen en daarna aan die voor de Eerste Kamer. Er zijn 3.000 leden, zegt ze, en per provincie heeft ze twintig à dertig kandidaten. Uit de historie van partijfusies zijn essentiële voorwaarden voor succesvolle krachtenbundeling te herleiden. Die lijken hier afwezig. Ook haar eigen historie geen garantie voor succes. Dwarsliggerij leidde tot een uniek ontslag als CDA-staatssecretaris. Als BBB-vicepremier maakte ze amok over de opdeling van de erfenis van de vertrokken asiel en migratie-minister Marjolein Faber. BBB verloor met Mona Keijzer als prominent gezicht twee keer fors. In plaats van solidariteit koos zij op het dieptepunt afsplitsing. De inhoudelijke ambitie van Project 2029 is pover. Het startdocument bevat niet één oorspronkelijk idee. Veel ervan is geleend uit PVV- en NSC-betogen. Deze nieuwe poging tot succesvolle eenheid op rechts herinnert nog het meest aan Trots op Nederland van Rita Verdonk. *** Verder luisteren 560 - Een zwarte dag voor de PVV 550 - Dick Schoof, een premier om van te leren 521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land 511 - De val van het kabinet-Schoof 501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid 491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract 438 - Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen 420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag 332 - De lange kleurrijke traditie van ‘Boerenpartijen’ 169 - Vijftien jaar Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders 152 - De 19e-eeuwse wortels van Forum voor Democratie 65 - ‘Vroeger was alles beter’, PG Kroeger: nostalgie als strategie en politiek wapen 31 - Populisten tot mislukken gedoemd *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:27:08 – Deel 2 00:56:20 – Deel 3 01:12:09 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 13 okt 2026
De belangrijkste verkiezingen van Europa zijn in aantocht. Wie volgt in mei 2027 Emmanuel Macron op? Hoe ziet de Frans-Duitse as er straks uit? Jaap Jansen en PG Kroeger belichten de allereerste president van Frankrijk, die overigens na vier jaar opnieuw een keizerrijk uitriep. De lessen van Napoleon III zijn kleurrijk, verrassend en actueel. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! ** Bevrijd je bedrijf van onnodige complexiteit. Go Go GROW met business software van Nmbrs ** Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** De eerste president van de Franse Republiek kende een avontuurlijk leven als weinig anderen. Hij deed pogingen tot staatsgreep waarvan één slaagde, leefde als jongen als balling in een kasteeltje in Zwitserland en daarna in Amerika, Italië en Londen. Maar hij begon als prinsje in Holland, want zijn vader was de eerste koning hier, Lodewijk Napoleon , de broer van Napoleon Bonaparte , die dus de oom was van het ventje. Charles Louis Napoléon Bonaparte , zoals zijn volledige naam was, deed actief mee aan de revolutie van 1848, werd lid van de Assemblée en kandideerde zich als president van de nieuwe, democratische Republiek. Hij voerde een uitgekiende populistische campagne en zette de faam en 'grandeur' van zijn naam schaamteloos in. Hij won de eerste ronde in één klap met ruim 74 procent van de stemmen. Het mandaat van het Franse volk was verpletterend. Democraten als Alexis de Tocqueville wantrouwden hem dan ook van nature. Niet zonder reden, want het kersvers staatshoofd bouwde een eigen politiek netwerk in heel de Republiek, was gul naar minvermogenden, boeren en kleine winkeliers en zette een megalomaan project in gang om Parijs te renoveren als mooiste stad ter wereld. Met een coup en twee referenda liet hij zich uitroepen tot keizer Napoleon III toen zijn grondwettelijke termijn in 1851 ten einde liep. Tocqueville en vele van zijn geestverwanten werden bruut aangepakt. De nieuwe keizer ging direct in bonapartistische stijl aan de slag en accepteerde geen blokkades. Zijn beleid gaf Frankrijk dynamische impulsen, zijn 'tweede keizerrijk' was – net als dat eerste van zijn oom - allerminst reactionair of bedaagd. Het herontwerp van Parijs werd met elan opgepakt door baron Georges-Eugène Haussmann en zo nodig tiranniek en via creatieve bekostiging doorgedrukt. De moderne infrastructuur, het OV, frisse lucht dankzij parken als groene longen, water en riolering, monumentale pleinen en uitzichten, brede boulevards en extraverte monumenten zoals 'l Opéra' zetten tot op de dag van vandaag het keizerlijk stempel op de lichtstad. Napoleon III sloeg uiteraard ook zijn adelaarsvleugels uit over het wereldtoneel. Leger en vloot moesten schrik aanjagen. Koningin Victoria werd een vriendin, tsaar Nicolaas I in de pan gehakt en avontuurlijke koloniale expansie gaf het nieuwe imperiale imago glans. Algerije, Indochina, de Zwarte Zee en Mexico werden objecten van zijn mondiale ambitie. Hij wilde zijn oom overtreffen. Een nieuwe opponent had dit door. De Pruisische kanselier Otto von Bismarck bespeelde de keizer als een viool. Hij stortte hem geopolitiek en militair in het verderf. Het keizerrijk werd in 1870 binnen enkele maanden door de Pruisen overweldigd. Napoléon III werd daarna in een Duits kasteel opgesloten en mocht uiteindelijk als balling zijn dagen slijten in de buurt van Victoria. In Parijs ontbrandde een communistische opstand, die met geweld werd neergeslagen door het leger van de Derde Republiek. Kijk je naar de Franse presidenten van de Vijfde Republiek sinds 1958, dan is het verrassend hoezeer juist Napoleon III in allerlei opzichten en kenmerken hun voorloper is. De president is een soort monarch die vaak probeert te scoren als een populist, komt met Grands Travaux , zet referenda in als machtsmiddel en pakt militair uit ook al moet hij voor al die dingen 'avontuurlijk begroten’. *** Verder luisteren 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa 57 - Alexis de Tocqueville 584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president 488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel 339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck 602 – De enkelband van Jordan Bardella 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen 534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit 419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst 284 - Komt onder Macron een einde aan De Gaulles Vijfde Republiek? 45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand 35 - Charles De Gaulle 28 - De relatie Nederland-Frankrijk 200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:34:08 – Deel 2 01:00:52 – Deel 3 01:25:56 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 9 okt 2026
De vraag houdt velen bezig. Wat is er aan de hand met de VVD en moet het verder met de rechtsliberalen? Ze staan all time low in de peilingen en minder dan de helft van de VVD-kiezers heeft nog vertrouwen in partijleider Dilan Yesilgöz. Staren ze in een gat of is er toch nog een wenkend perspectief? Waar dan? Hoe dan? Met wie dan? Dreigt het lot van de Duitse zusterpartij, de FDP? Jaap Jansen en PG Kroeger over de onheilspellende lotgevallen van de VVD. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Kantelpunt was de val van Rutte IV en het ‘epifaan moment’ van de gevallen premier. Zijn eigen partij, aangezet door het duo Dilan Yesilgöz en Ruben Brekelmans , had geen fiducie meer in het steeds weer vinden van slimme compromissen en vage afspraken rond het midden. Er moest de kiezers stevig rechttoe-rechtaan beleid op rechts in duidelijke taal geleverd worden. Bij migratie en asiel, op veiligheid en vooral ‘rust in de portemonnee’. De VVD maakte hier een drieledige strategische fout. Ten eerste normaliseerde ze Geert Wilders en zijn PVV. Kiezers vroegen zich af: waarom neem je de kopie als het origineel beschikbaar is? Ten tweede zagen ze niet dat voor veel kiezers NSC een 'net alternatief' op rechts bood. En ten derde geloofde de VVD tegen alle bewijzen in – nota bene officieel vastgesteld door Mark Rutte – toch weer dat de Donner-doctrine succes beloofde. Bij de vorming van een coalitie met PVV en NSC - BBB was hierbij nooit een wezenlijke factor - merkte de VVD al direct dat ze misgegokt had. Politiek was zij niet meer leidend, inhoudelijk kon ze zich juist niet als 'stevig rechts', maar slechts als gematigd 'safe pair of hands' profileren. De Donner-doctrine bleek opnieuw niet te kloppen. De extremisten en populisten radicaliseerden en werden stuurloos in een coalitie. Schoof werd het symbool van de onmacht die de VVD zichzelf hiermee aandeed. Daarbij herrees het midden en vond men op centrumlinks een eensgezinde machtsoptie. D66 en CDA kwamen met eigen versies van Ruttiaanse gematigdheid en dreigden de VVD electoraal in te halen. De nieuwe strategie van de liberalen werd daarom 'alleen wij kunnen links nog blokkeren'; de kiezers moesten daarom ‘toch maar weer de VVD’ stemmen. Obstructie als eindspurt-leuze. Iets liberaals was nergens nog te ontwaren. In de kabinetsformatie bleek Yesilgöz bereid het duo Rob Jetten en Henri Bontenbal aan te vullen en meerderheidsopties 'over rechts' te laten schieten, zolang haar obstructie-attitude beloond werd. Het minderheidskabinet kon op grote thema's steun en dynamiek verwerven, van stikstof tot Europa, defensie en woningbouw. De blokkade van 'links' was al vanaf de Regeringsverklaring een fata morgana. De liberale strategie mislukte opnieuw, net als na de val van Rutte. Om nu weer een kabinet te laten vallen lijkt al te riskant. Intussen blijken bewindslieden als David van Weel en Eelco Heinen niet slipvrij en profileert Yesilgöz zich primair als schaduwpremier en schaduwfractieleider tegelijk. Heinen deelde gunsten uit aan 'links' die gretig geïncasseerd werden zonder allianties te realiseren. Tegelijkertijd wordt de route over rechts alleen maar onbegaanbaarder. De incoherentie tussen de leidende figuren in liberale kring neemt zichtbaar toe naar mate ook hun tweede poging tot een strategische aanpak van de rails loopt. Zorgelijke peilingen doen de rest. Achter de schermen zeggen sommige VVD’ers: misschien is het wel eens goed dat we een forse klap krijgen. Een beetje zoals CDA (van 15 naar 5) en D66 (van 24 naar 9) in 2023 overkwam. Want die moesten toen wel schoon schip maken en nieuw leiderschap een kans geven. Een dreun als redding. Een blik naar het Oosten biedt de VVD geen hoop. De FDP blies het eigen ‘paarse kabinet’ op en ging zelf ten onder: weg uit de Bondsdag, weg uit steeds meer deelstaten. Is ook de VVD aan het einde van haar levenscyclus? *** Verder luisteren 611 - Piet Oud, de vrijzinnig-democraat die zowel de PvdA als de VVD oprichtte 610 – Kabinet-Jetten: de Algemene Politieke Beschouwingen van 2026 als tussenstand 609 - De zes stijlen van politici 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:49:08 – deel 2 01:18:54 – Deel 3 01:33:52 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 6 okt 2026
Duitsers worstelen met zichzelf en elkaar. De regionale verkiezingen schokten velen. Ook Merz en zijn team zijn net als hun voorgangers impopulair. Wat scheelt de Duitsers? Wie alles van hen weet, van de ‘permanente Depressionen’ en van de vrolijkheid en rijke cultuur van humor en satire is Patrick Nederkoorn . Bij onze oosterburen toert hij sinds 2019 langs inmiddels uitverkochte zalen. “Grappig en tegelijk tot nadenken stemmend”, schreef een Duitse krant, die noteerde dat hij – heel bijzonder in Duitsland - een staande ovatie kreeg. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen met hem de enorme diversiteit en historie van de humor in Duitsland. De variëteit van lokale en regionale tradities in cabaret en satire is ongekend. Daarbij is het publiek in Hamburg écht anders dan in Schwaben, München of het Oosten. Patrick Nederkoorn heeft ‘een hele wereld leren kennen bij hen waar wij eigenlijk geen idee van hebben’. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Als Nederlander heeft hij een groot voordeel. "Duitse politieke komieken zijn vaak erg stellig, minder vrolijk uitdagend." Men vindt onze taal leuk, ons accent vermakelijk en ze kunnen veel hebben als het van een Nederlander komt. "Duitsers zijn heel open voor stemmen van buiten. Want hun geschiedenis; de worsteling daarmee heeft ze bedachtzaam en nederig gemaakt." Nederkoorn heeft daarom geleerd zijn publiek aan het begin van de avond een beetje los te laten komen, zodat ze merken dat ze met hem en om hem mógen lachen. "Die serieuze kant, hun ‘ Ernsthaftigkeit’ , is ook erg mooi, hoor. Het maakt ze namelijk ook meteen gevoelig. Als je een mooi liedje zingt bijvoorbeeld, dan krijgt dat veel weerklank. Cabaret is ook bij hen natuurlijk iets leuks, maar hoort wel degelijk bij 'die Kultur' . En die heeft diepe wortels en mooie tradities. Theaters zijn vaak van de stad, maar soms ook van traditionele 'theaterfamilies' of van heel oude verenigingen." Duitsers zijn vaak een tikje jaloers op het lossere, lichtere bij 'die Holländer' . “Ze zijn namelijk wel erge masochisten, maar ik zeg altijd dat wij wel wat meer van hun ernst zouden mogen hebben. En zij wat meer van 'das Poldern' ; van minder hiërarchisch gedrag." De politieke humor van Nederkoorn is vrolijk en indirect uitdagend. Hij verbindt klimaat met vluchtelingen – “Schaffen sie das als binnenkort 18 miljoen Hollanders de grens over komen vluchten nu de zeespiegel stijgt?” - en bespot het gebrek aan digitalisering, het fax-gebruik door het leger en de eindeloze ambtenarij. "Ze nemen publieke zaken en thema's zeer ernstig en daar kun je heerlijk mee spotten. Je merkt direct dat dit bevrijdend werkt in het publiek!" Politici zijn een gewild object. " Sarah Wagenknecht is geweldig. Zo'n chique dame, prachtig gekleed, parelkettingen, en dan heel links voor de arbeiders zeggen op te komen én voor Poetin ." Friedrich Merz is dan weer vermakelijk on zijn arrogantie en gebrek aan mensenkennis. "Wij zien hier vooral de Europeaan Merz, waardoor hij bij ons er niet zo slecht op staat, maar in eigen land..." En zoals overal zijn er ook in Duitsland dingen die 'niet goed' of zelfs fout vallen. "Ze zijn bijvoorbeeld niet goed in wisselingen die lekker schuren in je verhaal. Dat vinden ze ongemakkelijk. " In een grap over de Nederlandse keuken kun je beter niet ineens de Hongerwinter erbij halen. "Euthanasie... Nee, dat is zó’n taboe! Echt, kan echt niet." En in het oosten kun je beter niet beginnen over het WK van 1974. *** Verder kijken De Nederlandse website van Patrick Nederkoorn De Duitse website van Patrick Nederkoorn Patrick Nederkoorn - Orangene Klimaflüchtlinge mit Wohnwagen (Die besten Comedians Deutschlands) *** Verder luisteren Duitse cultuur, historie en eigenaardigheden 451 - 75 jaar Duitse Democratie 366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming? 399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke 572 - ondertussen in Duitsland 444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert 465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen 72 – ‘Wir sind ein Volk!, Helmut Kohl in Dresden 53 – De viering van 40 jaar DDR Duitse politiek en politici 483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd 490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland 467 - De twee levens van Angela Merkel 276 - 30 jaar politiek, 16 jaar bondskanselier en de hond van Poetin: Angela Merkel blikt terug 218 - Angela Merkel, een bijzondere bondskanselier - gesprek met biograaf Ralph Bollmann 42 - Merkels vertrouweling Elmar Brok: 40 jaar Europese geschiedenis 421 - Bewonderd en gevreesd. De memoires van Wolfgang Schäuble 331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij 111 - De onverwachte herrijzenis van Helmut Kohl en van Merkel 47 - Konrad Adenauer, de eerste bondskanselier 339 – De eeuw van Bismarck *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28:51 – Deel 2 00:52:05 – Deel 3 01:35:22 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 3 okt 2026
De massale luchtoorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran begon op 28 februari. Nu 7 maanden geleden. Het zou, naar het model van Venezuela, een korte militaire operatie zijn, het bewind onthoofden en de hele situatie in het Midden-Oosten transformeren. Bondgenoten werden - opnieuw - niet geraadpleegd of betrokken. Waarin zijn we inmiddels beland? Wat wacht ons nog meer? Jaap Jansen en PG Kroeger keren terug naar Hormuz. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Drie strategische doelen stonden voorop: onthoofding van het regime, verwoesting van het militair potentieel, denuclearisatie. De operatie werd een nog altijd voortgaande oorlog en niet één van deze doelen is gerealiseerd. Ayatollah Ali Khamenei werd als slachtoffer juist dat waarnaar iedere radicale sjiiet verlangt. Een martelaar als Imam Hoessein. Zijn bewind bleef overeind in de vuistgreep van de Revolutionaire Garde. 'Regime change' verdween al snel als oogmerk. Teheran bleek geen Caracas. De militaire ondergang van Iran werd niet bereikt. Eerder het tegendeel. Amerikaanse steunpunten rond de Straat van Hormuz zijn zwaar beschadigd, hightech materiaal werd zo schaars dat dit overal vandaan moest worden opgehaald en de inzet ervan ingeperkt. De gedurige dreigementen van Donald Trump met 'vernietiging van de civilisatie' wijzen erop dat Iran allerminst machteloos is. Dat de Straat van Hormuz open is, klopt cynisch genoeg ongeveer. De Amerikaanse vliegdekschepen zijn namelijk weggetrokken naar veiliger wateren, terwijl Iran de toegang domineert en benut voor de eigen tactische doelen. De denuclearisatie is het meest merkwaardige aspect van deze oorlog. Het kernwapen van Teheran is als 'Schrödingers kat'. Trump had dit in de zomer van 2025 naar eigen bewering geheel uitgewist. Om vervolgens ‘een binnenkort actief Iraans kernwapen’ te presenteren als argument voor de overval eind februari. Het bewind in Teheran herhaalde de mantra dat het geen kernwapen bezat en zich aan Barack Obama's 'deal' van 2015 zou blijven houden, maar overigens het recht had nucleaire afschrikking na te streven, omdat Trump die deal had geschrapt. Overwinningen zien er bepaald anders uit. Een triomf, honderden miljarden van dankbare sjeiks en emirs, 'Abraham-akkoorden' en een gedroomde Nobelprijs ziet Trump allemaal verdwijnen. De boeren in het midden-westen van Amerika zien hun bedrijven en oogsten omvallen en laten MAGA in de steek. De impact van de gebeurtenissen in ongekend. In het Midden-Oosten is sprake van een volslagen impasse, waarbij ieder beseft dat Israël en Amerika geen kant meer op kunnen. Rijke landen in Europa en Azië lijken vooralsnog nog weerbaar, ondanks de verlamming van handel en energieproductie. Armere landen hebben het nu al zeer moeilijk, bijvoorbeeld met kunstmest, voedselproductie en energie. Rusland drijft panisch handel met Iran om via de Kaspische Zee en benzinetankwagens over land de klappen op de energie-infrastructuur door Oekraïne te compenseren. De twee oorlogen zijn nu aldus vermengd geraakt. De Golfstaten staan met lege handen. Amerika is niet meer hun schild, maar de magneet van hun ellende. Deals met Teheran met de hulp van bondgenoten als Pakistan of Turkije zouden heel kostbaar worden. China kijkt toe en ziet de VS hun wapentuig uit Azië wegtrekken en Korea, Japan en Taiwan ontredderd achterlaten. Op bezoek in Washington kon Xi Jinping de vaste, klassieke eisen van de Amerikanen negeren. Trump bood zelfs aan wapens te leveren, hoewel de wet dit verbiedt. En Europa, Nederland? Enerzijds moeten wij vijf procent van het bbp reserveren voor defensie, anderzijds trekt Trump zich terug uit NAVO-afspraken en laat Oekraïne in de steek. ASML mag geen handeldrijven met China, terwijl Trump Xi desnoods wapens zou willen leveren. De Europese bondgenoten zijn even geïsoleerd als kroonprins Mohammed bin Salman of Zuid-Korea, terwijl hen verweten wordt niet mee te willen vechten bij Hormuz, ook al was hen dat nimmer verzocht. Ontkoppeling van allianties is alom zichtbaar. En de 'middenmachten' zoeken inmiddels elkaar op. *** Verder luisteren Oorlog in de Golf 577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran 315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur 76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd De gevolgen voor de wereld 578 - Jack Watling over oorlog voeren in een verdeelde wereld 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 612 – Investeren in een turbulente wereld 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop 549 - China en Japan op ramkoers *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:37:33 – Deel 2 01:09:41 – Deel 3 01:31:02 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 30 sep 2026
Oorlogen en blokkades frustreren internationale handel. De klimaatcrisis zet voedselproductie, oogsten en het overleven van boeren onder druk. Ook Nederland lijdt er onder als Europese handelsnatie, agrarische grootmacht en kenniscentrum. Maar er zijn ook kansen, innovaties en nieuwe partnerschappen die antwoord geven op deze uitdagingen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met Melanie Maas Geesteranus , ceo van Invest International , en Daan Wensing van Initiatief Duurzame Handel . *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door IDH en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Melanie Maas en Daan Wensing zijn bezorgd over de positie van Nederland en de Europese Unie in deze turbulente omstandigheden. Al zag Wensing in New York tijdens de UN Climate Week een duidelijke omslag na de grote onzekerheden daar in 2025. "Er is nu veel meer can do mentaliteit. Japan en Korea bijvoorbeeld, kijken nadrukkelijk naar ons land bij de aanpak van hun ontwikkelingssamenwerking en handelsbeleid." Na de kredietcrisis van 2008 zijn langetermijninvesteringen in innovaties via banken veel moeizamer geworden, zegt Maas. Invest International ondersteunt daarom bedrijven die vanuit Nederland de stap van start-up naar scale-up willen maken. "In de agrosector investeren is duidelijk lonend. We zien veel kansen. Kennis is hier hoogontwikkeld. Innovaties in agritech, in kwaliteit van gewassen en in veel zorgvuldiger verwerking van grondstoffen zijn succesvolle voorbeelden.” Maas was staatssecretaris in de kabinetten-Balkenende I, II en III en minister in Rutte I en II. Ze is blij dat haar VVD in het kabinet-Jetten – anders dan onder Schoof – de waarde weer ziet van ontwikkelingssamenwerking als complement van internationale handel: “De combinatie is essentieel voor ons verdienvermogen." De nieuwe Nationale Investeringsinstellling die in 2028 van start gaat als opvolger van van Invest International en Invest-NL kan hier extra impulsen geven. “Met één voordeur voor bedrijven, meer geld en duidelijk toekomstperspectief voor ons verdienvermogen." IDH en Invest International slaan de handen ineen binnen het grote EU-programma Global Gateway , dat een alternatief wil zijn voor China’s Belt and Road Initiative . Volgens Wensing was Nederland bij aanvang van de Global Gateway nogal passief. Sinds kort ziet hij meer dynamiek, maar ons land moet zich wat hem betreft als grote 'E6' economie nadrukkelijker profileren. Onder Jetten staat Nederland niet meer op het menu, maar zit aan tafel. Maar minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) heeft nog te weinig oog voor de maatschappelijke organisaties die de Nederlandse economie wereldwijd op de kaart zetten, meent Wensing. En al is er nu financieel meer ruimte, het blijft toch wel erg 'kruidenieren'. ‘Middeleeuws boekhouden’, zei Peter Wennink onlangs over de wijze waarop Financiën omgaat met langetermijninvesteringen. Melanie Maas beaamt dat. "Je kunt veel meer investeren zonder dat je de staatsschuld laat oplopen. Dat mag van Brussel, maar Nederland doet het niet.” Als het aan IDH én de Tweede Kamer ligt, organiseert Nederland tijdens het EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2029 een grote topconferentie over 'voedsel en water', samen met landen, bedrijven en organisaties uit het Mondiale Zuiden. Wensink suggereert om ook de BRICS-landen hierbij te betrekken. “Landen als Brazilië en India zijn voor de EU en voor ons land als landbouwgrootmacht' essentiële partners.” *** Verder lezen Melanie Maas Geesteranus - Stop met snijden in ontwikkelingssamenwerking Middenmacht en Onmacht op een veranderend Wereldtoneel (Clingendael) Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie (WRR) *** Verder luisteren 595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld 597 - Een volle, ambitieuze agenda voor EU-voorzitter Ierland 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 547 – Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg: knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren 537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi (over de BRICS) 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 431 - Handelsland Nederland staat op het spel 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 409 - Nederland wereldwijd handelspartner, ook van communistisch Vietnam *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:36:44 – Deel 2 00:53:08 – Deel 3 01:11:24 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 25 sep 2026
Piet Oud was de brug tussen de politiek van de late 19e eeuw en het liberalisme van de VVD in de 21e eeuw. Oud was tijdgenoot, partner en opponent van grote namen als Troelstra, Wilhelmina, Kuyper, Ruys de Beerenbrouck, Colijn, Seyss Inquart, Drees, Stikker, Burger, Romme . De jonge Hans Wiegel zag hem als voorbeeld. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in dat rijke politieke leven met dr. Boris van Haastrecht , die promoveerde op een indrukwekkende biografie: Strijdbaar democraat, P.J. Oud 1886-1968 . Want een vechtersbaas was hij, al op zijn 21ste een fameus, door heel het land trekkende propagandist, gevreesd debater en vanaf zijn 30ste Tweede-Kamerlid voor die Vrijzinnig Democratische Bond . In 1917 gekozen in het oude districtenstelsel, in 1918 in het nieuwe kiesstelsel van evenredigheid. Zijn ideaal was een 'doorbraakcoalitie' met VDB, sociaaldemocraten en progressieve katholieken. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Als vriend maak je kans op een exemplaar van het boek over Oud. Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan. Deze aflevering heeft ook een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Hij maakte snel carrière door binnen de VDB alle grijpbare functies te verenigen, loyaal aan en onmisbaar voor zijn partijleider en 'generaal' Henri Marchant . Oud is zo een eerste markant voorbeeld van de beroepspoliticus, zoals Max Weber die schetste. Hij was links, sociaal-cultureel als voorvechter van vrouwenkiesrecht en openbaar onderwijs, en sociaaleconomisch als bepleiter van een sterk progressief belastingstelsel met lage loonbelasting en hoge vermogensbelasting. Tegelijkertijd was de Oud afkerig van het dogmatisme van Marx , klassenstrijd en socialistische revolutiedromen. Troelstra's poging tot een rode machtsgreep in 1918 maakte dat zijn ideale coalitie er nimmer kwam. En na bezetting en de Tweede Wereldoorlog was Oud en zijn VDB als brug tussen 'Rooms' en 'Rood' overbodig geworden. De strijdbare kant van de politicus werd opvallend zichtbaar in de lange reeks van conflicten en heibel binnen de VDB en ook later in zijn VVD. Tragisch was de scheuring met Marchant. Niet minder die met mede VVD-oprichter Dirk Stikker . Oud kon daarentegen goed opschieten met 'self made men' en sociale klimmers, ongeacht hun ideologie. Zo bewonderde hij Hendrik Colijn , wiens minister van Financiën hij werd in diepe crisistijd. Van Haastrecht toont een boeiend, nogal ander beeld van het beleid dat hij toen voerde. En onthult een vuige politieke intrige in 1939, die Oud bijna premier had gemaakt. Tragiek kende Ouds leven beslist. Zijn zeer dominante vader en psychisch aangeslagen, jong gestorven moeder zijn deel van dit levensverhaal. Dat hij net burgemeester was toen Rotterdam door het Nazi-bombardement verwoest werd niet minder. Na de bevrijding was zijn greep op de Haagse politiek sterk verminderd. En daar hield hij niet van. Hij klampte zich vast aan de nieuwe PvdA, maar Oud vond daarin geen prominente rol meer. Uitkomst bood oprichting van een nieuwe partij: de VVD. Hij regeerde deze partij als een kleine dictator, alom bewonderd in de politiek en de media als kenner van staatsrecht en politieke geschiedenis. En nog steeds als gevreesd kundig en fel debater. Cruciaal werd zijn koerswending na 1956. De VVD zag hij ook nu als linkse partij, tegen het confessionele blok, maar hij keerde zich vooral tegen de PvdA zodra Drees die niet meer domineerde. Het leverde zetelwinst op, maar juist nu de VVD politieke macht kon veroveren, vonden velen daarbinnen dat Ouds tijd voorbij was. Een jonge generatie liberalen zag nieuwe stijl, ideeën en sociale verhoudingen opkomen. "Hoe haal je het in je hoofd?" brieste Oud toen zijn vicevoorzitter een vertrek suggereerde. Die weigering de tijd te herkennen werd een wezenlijke impuls voor het ontstaan van D66. In zekere zin heeft Oud - zijn hele leven een fel anti-confessioneel - aan de wieg gestaan van elk van de drie paarse partijen. Zo werd hij de brug tussen de links-liberale jaren na Thorbecke , de 20e eeuw van verzuiling en modernisering en nadat 'Paars' de confessionelen buiten spel zette de 21ste eeuw waarin Mark Rutte de eerste VVD minister-president werd. *** Verder luisteren Ouds wortels en zijn vroege jaren 520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede 339 - De negentiende eeuw van Bismarck 274 - Thorbecke, denker en doener 149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman 403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars Ouds politieke wording 208 - Max Weber: politiek als beroep 60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme Oud en zijn tijd 502 – Schipperen, laveren, boot afhouden en bakzeil halen. De Haagse ambtelijke top tijdens de Nazi-overheersing 55 - De geboorte van het poldermodel 43 - Liberaal denker Witteveen *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:43:40 – Deel 2 01:34:05 – Deel 3 02:15:30 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 19 sep 2026
Troonrede en rijksbegroting waren een eerste bod van het minderheidskabinet-Jetten . Dat daarop niet direct werd toegehapt kon dan ook niet verrassen. De pirouettes en eerste bewegingen in de Algemene Politieke Beschouwingen verdienen een precieze observatie en duiding. Jaap Jansen en PG Kroeger zagen een soevereine maar niet foutloze Jesse Klaver , die zich presenteerde als de ware opvolger van Willem Drees en de polder van de zuilentijd. Back to the Fifties . Duidelijk was dat hij met zichzelf had afgesproken dat-ie goedgemutst zou blijven. Met de premier speelde hij een wedstrijd glimlachen en opgeruimdheid. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze bevat een advertentie voor de film De Gaulle – Liberté . Bezoek de film. Ben je vriend van de show, maak kans op kaartjes! (vrienden krijgen daarover bericht) Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Geert Wilders leek zijn charisma kwijt. Hij was futloos, af en toe verbazend ambtelijk op details. Vaker geestverwanten beschimpend dan het kabinet. Met zijn zoveelste motie van wantrouwen liet hij zien dat alleen PVV, FVD en BBB meteen nu het kabinet al weg willen, waardoor hij de positie van Jetten en zijn ploeg onbedoeld versterkte. D66-fractievoorzitter Jan Paternotte – voorheen vaak de koning van het debat - was minder in vorm. Hij vond de toon niet waarmee handreikingen gewicht kregen als serieus gebaar. Wel raak was zijn betoog dat PRO veel kon leren van het kabinet Rutte II in 2013 toen Alexander Pechtolds linksliberalen met ChristenUnie en SGP samen als 'constructieve drie' bereid bleken VVD en PvdA aan meerderheden te helpen. Paternotte valideerde daarmee de analyse van Joop van den Berg in Betrouwbare Bronnen 604, dat de coalitie in de Buma en Letschert fasen van de kabinetsformatie het werk afgeraffeld had. Heel even opperde Jesse Klaver een extra formatiefase in te lassen om zo alsnog een brede coalitie te creëren, maar niemand ging er op in. Daarvoor is het waarschijnlijk net te vroeg. Premier Rob Jetten werd gered door Mona Keijzer . Zij viel Wilders aan met het verwijt dat hij hun beider kabinet-Schoof had opgeblazen net toen dit zijn rechtse zegenrijke werk zou doen. Niets hadden ze waargemaakt. Had hij geen 'Schoofspijt'? Dit mondde uit in een wederzijdse scheldkanonnade waarin alle separatistische frustraties op de radicaal-rechtse flank ongeremd tot uiting kwamen. 'Verraad', 'liegen', 'lafhartigheid' schetterde door de Kamer. Van blokvorming op rechts was geen sprake meer. Keijzers ‘Project 2029’ bleek een bomgordel. Wilders legde JA21 zelfs nog even uit dat Joost Eerdmans een sufferd was. CDA-chef Henri Bontenbal meldde - hevig geïrriteerd over Keijzers aanmatigend beroep op christendemocratische wortels en waarden - dat hij uitzag naar ‘brede en stabiele samenwerking’. Precies wat zij op radicaalrechts gedemonteerd had. Toch moet ook PRO op zijn tellen passen. Klaver zal niet mee willen maken dat de vakbeweging straks moet vaststellen dat PRO niet levert, als enkele partijen rechts van de VVD Jetten te hulp schieten in ruil voor spiegeltjes en kraaltjes. Zij willen geen verkiezingen en geen premier Klaver. En de VVD evenmin. Dan kan de polder dan maar liever, zonder Klaver desnoods, een eigen deal sluiten met Jettens adjudant Hans Vijlbrief , de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het nieuwste thema in deze APB kwam van Laurens Dassen van Volt: AI als existentiële uitdaging. De premier bleek meer dan geprepareerd. In een vurig betoog van rijkgeschakeerde details schetste hij hoe Nederland samen met Frankrijk in de EU en de Verenigde Naties een serie strategische initiatieven met andere hightech naties ontplooit. De alliantie van ASML en het Franse Mistral is in dit cruciaal domein de avant garde in en vanuit Europa. Dat Emmanuel Macron Jetten al in Veldhoven had opgezocht was veelzeggend. In de bioscoop draait nu de prachtfilm over De Gaulle: Liberté. Blijft de vraag of de Algemene Politieke Beschouwingen uiteindelijk ook leiden naar de bevrijding van Rob Jetten. *** Verder luisteren 609 - De zes stijlen van politici 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 560 – Een zwarte dag voor de PVV 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 261 - Mariëtte Hamer en de kunst van het voorzitten - een masterclass Samen met Frankrijk 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen 35 - Charles De Gaulle *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28:35 – Deel 2 00:57:09 – Deel 3 01:16:20 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 15 sep 2026
Op Prinsjesdag en bij de Algemene Politieke Beschouwingen moeten partijen en hun aanvoerders laten zien waar ze voor staan; hun eigen geluid helder doen klinken en hun waarden en aanpak effectief zien te maken. Dan draait het steeds om de inhoud en de stijl waarmee zij die overtuigend weten te maken. Dr. Carola Schoor van het Centre for Professional Learning van de Universiteit Leiden ontwikkelde een model met zes archetypen van politieke stijlen (zie hier een schema met de politieke leiders van 2026 ). Haar Handboek politieke stijl is een eyeopener voor politici en hun medewerkers. Maar ook voor kritische beschouwers in de media en voor iedereen die belangstelling heeft voor politieke ontwikkelingen en hun diepere grondslagen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met haar. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan. Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Politieke stijl en de vragen en uitdagingen daarbij zijn bijna zo oud als de wereld, laat Schoor zien. Het 'denken, doen en zeggen' dat politici kenmerkt, is nauw verbonden aan wat Aristoteles al identificeerde als de logos, ethos en pathos waarmee een politicus werkt. Denkt hij of zij sterk rationeel of intuïtief? Is-ie volks of deel van de elite? Politicus of buitenstaander? Die kenmerken bepalen de stijl en het optreden van vrouwen en mannen in het politieke bedrijf. Carola schoor maakte een handig schema van de zes stijlen met daarin de politieke leiders van 2026. Regent Samenwerker Probleemoplosser Activist Boze burger Orakel De regent hoorde duidelijk bij de decennia van na 1848, maar verloor in de jaren ’60 van de vorige eeuw veel van zijn attractie. Daar tegenover kwam al vroeg de activist op, bijvoorbeeld ‘Us Ferlosser’ , Domela Nieuwenhuis , bij het geknechte volk het vuur opstookte. Omtzigt was niet de eerste. Een variatie daarop zijn boze-burgerpolitici, die als populist de ‘gewone mensen’ centraal stelden die zij als enigen wél begrepen. Die doken al in de jaren ‘20 op en na de oorlog in de CPN en bij Boer Koekoek , op links en op rechts. Ook Fortuyn was niet zoveel nieuws. De verzuiling legde nadruk op politici die als regent de weg wezen, maar zich van daaruit nadrukkelijk gingen ontplooien als 'samenwerker', die zorgde voor brede consensus en conflictmijding. Carola Schoor ziet dat duidelijk in de ontwikkeling van Ruud Lubbers. In de actuele Haagse politiek zijn Rob Jetten en Jesse Klaver karakteristiek voor de stijl van samenwerker. Henri Bontenbal ook, maar met zijn 'bèta-brein' past op hem ook het stempel ‘probleemoplosser'. En Klaver moet opletten dat zijn achterban in hem ook wat van de activist kan herkennen. Veel complexer vindt Schoor hoe het VVD-leiderschap zich ontwikkelde. Mark Rutte ontplooide zich sterk als samenwerker, maar na zijn vertrek leek Dilan Yesilgöz zich warempel meer te presenteren als regent - zoals vroeger Hans Wiegel . Dat maakte in de Schoof-coalitie de omgang met boze-burgerpolitici als Geert Wilders en Caroline van der Plas en zo'n 'verlosser' als Omtzigt al complex, maar zeker niet minder in de huidige minderheidscoalitie met Jetten en Bontenbal en met oppositieleider Klaver. Dit kan eigenlijk niet goed gaan, denkt Schoor. *** Verder lezen Carola Schoor – Handboek politieke stijl Voor de kijkers thuis (De Groene Amsterdammer, 10 september 2026) Petra de Koning – Mark Rutte Bas Erlings – Het spel van de populist *** Verder luisteren Stijlen van samenwerken 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 550 - Dick Schoof, een premier om van te leren Stijlen van politici 293 - Hoe houd je een boeiende toespraak en wat moet je vooral niet doen? 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop 461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders 401 - Adieu Dries! 443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:47:00 – Deel 2 01:20:31 – Deel 3 01:39:32 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 11 sep 2026
25 jaar later zijn veel momenten en aspecten van de aanslagen op het hart van Amerika en de gebeurtenissen eromheen nog altijd weinig bekend of al bijna vergeten. Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar Sarasota, bunkers in Washington, een vergeten aquarel, een megafoon, Prinsjesdag kort na de aanslagen, een speech in Berlijn, de discussie over artikel 5 van het NAVO-verdrag en de krijgslustige stammen en grotten van Afghanistan. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars, die we daarvoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze aflevering bevat een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur een mailtje en wij nemen contact met je op. *** De ochtend van 11 september stond helemaal in het teken van onderwijsbeleid en de leesvaardigheid van jonge kinderen. First lady Laura Bush zou voor het eerst optreden in de Senaat en haar man zou in Florida een klas bezoeken. Die plannen werden ruw verstoord. Hun vlijmscherpe herinneringen schetsen een beeld van paniek, verwarring en chaos. President George W. Bush besefte, met het leesboek The Pet Goat in zijn handen, dat zijn presidentschap totaal anders zou verlopen dan hij als onderwijsvernieuwende gouverneur van Texas had gedroomd. Na de vernietigende aanslagen op de Twin Towers in New York en het Pentagon, en het neerstorten van een vliegtuig in een weiland in Pennsylvania, keerde het oude leven niet terug. Premier Wim Kok vreesde een Derde Wereldoorlog. Prinsjesdag was anders dan anders. De jonge Russische president Vladimir Poetin rook zijn kans en sprak in de Bondsdag in Berlijn opmerkelijke woorden. De uitdagende ondertoon daarvan herkennen we zoveel jaren later veel scherper. De NAVO-lidstaten verklaarden zich solidair met Amerika, maar achter de schermen ging het heel wat cynischer toe dan nu weleens wordt voorgespiegeld. Bush bezocht de rokende puinhopen van de Twin Towers en vond spontaan de woorden die de harten raakten. De megafoon die hij toen gebruikte, is nu een eenvoudig maar uniek object in zijn presidentiële bibliotheek in Dallas. Daar bevindt zich ook een verfomfaaid persoonlijk geschenk dat Laura Bush in alle paniek in de Senaat was kwijtgeraakt. En het insigne van een politieman, door diens moeder aan de president geschonken. Al snel kwam bij de vraag ‘maar wat nu?’ een onherbergzaam land van woestijnen en bergketens in beeld. Jaap Jansen sprak in die dagen in Washington met gelauwerde strategen die onder Bush’ voorgangers aan het nationale veiligheidsbeleid hadden gewerkt. Hun scherpe blik blijkt nu profetisch. Al-Qaida en zijn leider Osama bin Laden zouden zich in Afghanistan bevinden, een land waarvan de Amerikanen niet veel wisten. Op 7 oktober viel een brede coalitie het land aan, met Canada toen nog als vriend. Dankzij pragmatische allianties met lokale vechtersbazen werd binnen enkele weken een militaire triomf behaald. De Taliban-heersers en Bin Laden sloegen op de vlucht. Bush’ populariteit bereikte astronomische hoogten. Kabul was in Amerikaanse handen, maar Bin Laden was nergens te bekennen. In december leek hij ingesloten in de grotten van Tora Bora. Nu weten we dat een ondoorzichtig spel vanuit buurland Pakistan — bondgenoot van Amerika en China — hem in staat stelde te ontkomen. Hij bleef buiten bereik totdat Obama’s mensen hem te pakken kregen. Zoals vaker bij zulke operaties leidde het onverwachte succes van ‘regime change’ tot ‘mission creep’ : een steeds verder uitdijende missie, met geopolitieke perikelen tot gevolg. Rusland zag Amerika graag verzinken in de bergstreken waar het zelf ten onder was gegaan. China was juist gealarmeerd. Toen Bush zijn aandacht verlegde naar de Golf en Irak, was de opluchting in Beijing groot. Geen wereldmacht profiteerde zo van deze ontwikkeling als China. 25 jaar later is het beeld tragisch. De Taliban zijn terug, wreder dan ooit. Donald Trump zocht een dea’ met hen. In de Golf is opnieuw strijd. China breidt zijn invloed verder uit. MAGA heeft Bush’ partij van binnenuit opgerold. George W. Bush ging door diepe dalen, maar staat nu in hoog aanzien als symbool van jaren van samenwerking en respect. De gehavende aquarel van Laura, een cadeau van senator Edward Kennedy, staat symbool voor veel meer dan die gruwelijke ochtend alleen. *** Verder luisteren 556 - 2026 wordt opnieuw een historisch jaar 494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika 281 - Amerika reisgids voor politieke junkies 138 - In het voetspoor van Amerikaanse presidenten in Nederland 133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG moet lezen! 94 - Grote speeches in tijden van crisis (deel 1): George W Bush, 14 september 2001 151 - Terug naar Uruzgan *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:21:24 – Deel 2 01:02:56 – Deel 3 01:35:36 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 8 sep 2026
Het kabinet-Jetten stelde deze zomer een begroting op. Als minderheidscoalitie zouden D66, VVD en CDA met de belangrijkste elementen daarvan op zoek gaan naar meerderheden. Dat werd een hachelijke struikelpartij, vooral ook in eigen kring. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren wat er misliep, wat ontbrak en hoe de rollen van de hoofdrolspelers deel van het probleem werden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Een minderheidscoalitie kan met nog zulke doordachte en gedegen voorstellen komen, maar die voorstellen zijn fundamenteel anders dan wanneer een meerderheidscoalitie ermee komt. Heeft een meerderheidskabinet een gezamenlijk gedragen aanpak; een compromis waar ze mee uit de voeten kunnen, een minderheidskabinet heeft niet meer dan een compromis dat als eerste bod, als tussenstand, het begin van een onderhandelingsfase in gang zet. Aanpak en onderhandeling verschillen fundamenteel en dus ook de rollen die daarbij aan de orde zijn. Is men zich daarvan wel bewust geweest? De partijen binnen de coalitie hadden elk een andere benadering. D66 ondervond dat premier Rob Jetten een rolwisseling onderging. Doordat het maken van de begroting en het gaande houden van polderoverleg primair bij de vakministers Eelco Heinen en Hans Vijlbrief was belegd, raakte de premier de facto greep kwijt op dat cruciale aspect van zijn beleid. De polder ging zelf aan de slag met een 'groeiagenda', wellicht ook vanuit de gedachte: zeg daar maar eens nee tegen als minderheidscoalitie en parlement, wanneer wij dat samen op tafel leggen. In het augustusoverleg bleek dat de coalitie onderling nog perikelen kende, met name rond 'box 3', de heffing op vermogensrendement. Jetten wisselde van rol en zette de pet van D66-aanvoerder op, waardoor Heinen alleen kwam te staan. De VVD stond opeens met lege handen en zag een meerderheidsroute 'over rechts' onhaalbaar worden. CDA-leider Henri Bontenbal had eerder al 'de spelletjes van de VVD' beschimpt. Die zag hij na de formatie en in de zomer weer opdoemen. Bontenbal schoof te elfder ure aan bij het coalitieoverleg. D66 en CDA stonden tegenover de VVD. In de HJ Schoo lezing zei Bontenbal weinig nieuws, maar de goede verstaander wist genoeg. Op Prinsjesdag ligt er een eerste bod, terwijl eerder het idee was dat er een vastgespijkerd pakket zou liggen, goed voor wel honderd zetels steun in de Tweede Kamer. Dit tekent het gebrek aan besef van de eigen aard van onderhandelingen en rollen bij een minderheidsconstructie. Troonrede en Algemene Beschouwingen kunnen zo weleens een tussenstand blijken te zijn, waarbij de meeste partijen hun kruit droog willen houden. Eerst moet met de sociale partners de echte deal rond zijn. Het lijkt warempel op de werkwijze die informateur Kim Putters in 2024 (in de formatie van het kabinet-Schoof) als weg vooruit naar breed draagvlak schetste. Toen sloeg niemand daar acht op, nu kan het een uitweg bieden. *** Verder kijken Ruben Brekelmans en Joost Eerdmans in Nieuwspoort Verder lezen Longread Henri Bontenbal: Een minderheidskabinet: hoe kan het werken? HJ Schoo lezing Henri Bontenbal Peter Wennink: begrotingsbeleid kabinet is middeleeuws *** Verder luisteren Minderheidscoalitie 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 410 - De Pirouette van Putters Sociaal en financieel beleid 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:38:16 – Deel 2 00:56:10 – Deel 3 01:06:32 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 4 sep 2026
Op 9 september 1976 stierf Mao Zedong (1893 - 1976). Diezelfde dag al herdacht de Tweede Kamer China's 'grote roerganger'. Hij werd alom beschouwd als groot historisch leidersfiguur, revolutionair denker én doener. En als dichter en filosoof. Maar wie was Mao Zedong? Wat maakte hem zo uitzonderlijk, wreed en doeltreffend? Wat is zijn erfenis? En waarom is voorzitter Mao, vijftig jaar na zijn dood, in China weer springlevend? Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen over de studentenleider uit Hunan - bespot om zijn ruraal dialect - die als bibliotheekmedewerker van een geleerde in Beijing opgenomen werd in de intellectuele wereld van marxistische denkers en activisten. Stalins afgezant en vertrouweling Henk Sneevliet zag onmiddellijk zijn talent en dicteerde strategie en tactiek. Stalin werd Mao's voorbeeld, leraar én ergernis. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** De jonge revolutionair ontwikkelde een imago van dorpsonderwijzer en poëet, die de geesten van de volksmassa's kon raken met one-liners en ideologische overtuiging. Als begaafd kalligraaf kon hij zijn teksten bovendien aanlokkelijk maken en als posters verspreiden. Sterke beelden als 'papieren tijger', 'laat honderd bloemen bloeien' en gedichten over revolutionair vuur en zwemmen in de Yangtze werden klassiekers die iedereen kon vatten. Even kunstminnend als Stalin werd hij minstens zo wreed en egomaan als zijn voorbeeld én vijand in het Kremlin. Rivalen werden meedogenloos vernietigd. Pluimstrijkers uitgebuit. Eigenwijze talenten spraken hem tegen en werden keer op keer vernederd en gestraft, maar wel net nog gespaard om China vakkundig te kunnen regeren. Zelf zweefde Mao boven de partij en natie, intrigeerde, verdeelde en heerste en pookte 'de permanente revolutie' op. Hij veroorzaakte hongersnoden en burgeroorlogen. Tientallen miljoenen mensen gingen ten onder. Na Stalins dood was er geen ander die de nummer één van de revolutie kon zijn. Mao lanceerde radicale campagnes en hoewel partij en leger die probeerden te dimmen, riep hij de jonge Rode Garde op: “Val de hoofdkwartieren aan!” Het Kremlin begreep dat ideologisch beschouwd Moskou Mao's echte doelwit was. Na zijn 'culturele revolutie' steunde het leger hem in een adembenemende zwenking waar Stalin trots op zou zijn geweest. Kapitalist Richard Nixon als bondgenoot, uitgespeeld tegen revisionist Leonid Breznjev . "De dag die de wereld veranderde", zei Nixon bij zijn toast in Shanghai. De hoogbejaarde Mao genoot van zijn rol als politieke wereldster en zette tot zijn dood iedereen tegen elkaar op: zijn vrouw Jiang Qing — de voormalige filmster Lan Ping (‘Blauwe Appel’) — tegen Deng Xiaoping , en zijn zoveelste ‘kroonprins’, Hua Guofeng , tegen zijn neef Mao Yuanxin . Na Mao’s dood maakten Hua en maarschalk Ye Jianying daar snel een einde aan en saneerden zij de partijtop. Uiteindelijk nam Deng de touwtjes in handen en evalueerde Mao nuchter als “70 goed, 30 mis”: "Het Chinese volk had zonder hem de weg uit de duisternis veel moeilijker gevonden." In Xi Jinping herleven in onze eeuw Mao en zijn stijl opmerkelijk. Zelfs echtgenote, operadiva Peng Liyuan , is net zo'n ster als Mao’s vrouw. Hij is ook de dorpsonderwijzer, de meedogenloze vervolger van partijrivalen, de aanjager van permanente zuiveringen en een heerser voor het leven, die ook op wereldschaal 'verdeel en heers' praktiseert. Mao leeft voort, vitaler dan ooit. *** Verder lezen Frank Dikötter - Morgenrood boven China. Hoe de communisten een kwart van de mensheid voor zich wonnen *** Verder luisteren 549 - China en Japan op ramkoers 551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi 453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje? 306 - De gevoelige geopolitieke relatie met China 299 - Dramatische verschuivingen in de wereldpolitiek. Europa heeft eindelijk een telefoonnummer 258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China 250 - Nixon in China: de week die de wereld veranderde 225 - Nixon in China: Henry Kissinger's geheime (en hilarische) trip naar Beijing 245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht 220 - China's nieuwe culturele revolutie 58 - PG over 70 jaar China, de Volksrepubliek van Mao, Deng en Xi 24 - Ties Dams over China's nieuwe keizer Xi Jinping *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:47:27 - Deel 2 01:21:23 - Deel 3 01:42:43 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 1 sep 2026
Vanaf september tot ver in 2027 is het in de Europese Unie één grote electorale achtbaan. En ook elders zijn verkiezingen die grote impact hebben op de toekomst van Europa. Wat speelt er, waar moet je op letten? Wat is de impact op Europa en op Nederland als lid van de 'E6', de groep van grootste EU-economieën? Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar kiezers van Mecklenburg-Voor-Pommeren tot Andalusië en van Helsinki naar de Povlakte. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze aflevering bevat een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal Probeer zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Europa is geopolitiek geen eiland. Al die verkiezingen in het komend seizoen raken veel meer dan de nationale politiek per lidstaat. Koers, stabiliteit en machtsverhoudingen in de EU en de Europese houding naar Moskou, Kyiv, Beijing en Washington staan nadrukkelijk in het centrum bij de impact van de stembusstrijd. Duitsland Al direct in september wordt gestemd in drie oostelijke deelstaten. Megastad Berlijn, ruraal Saksen-Anhalt en Oostzeeland Mecklenburg-Voor-Pommeren. CDU en SPD premiers moeten hier overeind zien te blijven tegen de AfD in opmars in hun 'Heimat' van 'Ostalgie'. In Berlijn is alles in flux. Zelfs Die Linke kan hier de overwinnaar worden. De impact kan dan ook seismisch zijn. Met dramatische effecten voor het overleven van Friedrich Merz als bondskanselier in een CDU met nadrukkelijk alternatief leiderschap. En met gevolgen voor de presidentsverkiezing in januari 2027. Komt er een vrouw uit Beieren? Of Karin uit Amsterdam? Polen Donald Tusks Burgerforum kreeg een cadeau in aanloop naar de campagne. Zijn grootste opponent, radicaalrechts PiS, viel in brokken uiteen. Dat betekent allerminst dat een electorale triomf verzekerd is. Een onverwachte coalitie kan de uitkomst zijn. Een sterk resultaat voor Tusk zou een opsteker zijn voor Kyiv, voor Péter Magyar in Boedapest en voor de machtige EVP in Brussel. Spanje De machtsstrijd tussen de conservatieve Partido Popular (EVP) en de sociaaldemocraten zal hier heftig zijn. Overlevingskunstenaar op links Pedro Sanchez staat onder druk, maar vlak hem nooit uit. De PP heeft sterke papieren, maar kan gedwongen worden tot een gedoogconstructie met het radicaal-rechtse Vox. Dan zou de EVP-overwinning tegelijk labiel bewind opleveren. Let daarom goed op het overleven van links in Catalonië en hoe stevig de PP scoort in Andalusië én Madrid. Daar moet het voor hen gebeuren. Italië Giorgia Meloni evenaart Silvio Berlusconi als stabiele, lang zittende premier. Toch moet je haar electorale probleem niet onderschatten. Haar partij kan winnen door coalitiepartner Lega van Matteo Salvini op te slokken, maar een van hem afgesplitste radicaal-rechtse generaal; een volkse houwdegen, kan haar tegelijk aanhang kosten. Berlusconi’s partij blijft overeind en kan als pro-Europa middenpartij de doorslag geven. Essentieel zal zijn: wie blijven gedemotiveerd thuis en wie belonen Meloni om haar karwei af te kunnen maken? Frankrijk De zomer leek stil en politiek onbeweeglijk. Achter de schermen is Emmanuel Macron bezig met een ragfijn spel om in de winter de wat saaie premier Sébastien Lecornu voor het Élysée te lanceren. De radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon lanceert een wild plan - geen gezeik, iedereen rijk - om de staatsschuld weg te toveren. En de rest van links voert burgeroorlog. Nederland Provinciale Statenverkiezingen die de verhoudingen in de Eerste Kamer bepalen. Ook hier onzekere verhoudingen. Rob Jetten kan alvast aantekeningen vergelijken met Merz, Macron en Sanchez, zozeer lijken de verhoudingen dwars door de machtige E6-landen op elkaar! Het Hoge Noorden Zweden en Finland stemmen nu snel na de recente Deense verkiezingen. Sociaaldemocraten zouden ook hier met brede coalities kunnen winnen en dan EVP-premiers doen struikelen. Interessant is of en hoe zwaar Poetingezind radicaalrechts hier verliest en of hard-links wint. Rusland De Doema wordt gekozen, de repressie is ongekend. Vladimir Poetin wil mandaat voor mobilisatie terwijl de Russen zijn 'In drie dagen valt Kyiv'-oorlog beu zijn terwijl ze in de rij staan voor brandstof. Zal een lage opkomst zijn nederlaag de facto laten blijken? De midterms Hun impact kan uitzonderlijk zijn. Voor Donald Trumps heffingen en handelsoorlogen, voor de NAVO, voor Canada en de EU, voor het perspectief van ASML. Let op verrassingen in staatjes als Iowa, Maine en Kansas. En let altijd op in Texas en Wisconsin. Gaat daar een frisse wind uit het midden waaien? En let op 'Abdul' in Michigan en 'Jon' in Georgia, gedegen natuurtalenten van een nieuwe generatie. 2028 is is ineens in beeld. *** Verder luisteren 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 602 – De enkelband van Jordan Bardella 581 - Péter Magyar brengt Hongarije terug in het hart van Europa 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 492 – Macrons Europese atoombom 490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:40:58 – Deel 2 + reclame NordVPN 01:21:35 – Deel 3 01:46:37 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 28 aug 2026
Het kabinet-Jetten moet knopen doorhakken voor zijn eerste rijksbegroting en 'oppositiepartners' vinden die de hele begroting of onderdelen ervan willen steunen in Tweede en Eerste Kamer. En dat in een fase dat grote onzekerheden rond economie, oorlog in Europa en het Midden-Oosten en de eenheid in het NAVO-bondgenootschap kabinet en parlement onder forse druk zetten. Jaap Jansen en PG Kroeger praten erover met Joop van den Berg , sinds decennia een van de meest ervaren Binnenhof-kenners. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Vrienden kunnen meedingen naar een exemplaar van het nieuwe boek van Joop van den Berg (ze krijgen hierover apart bericht). Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Joop van den Berg draait er niet omheen, hij is sceptisch of de coalitie van D66, VVD en CDA er uit komt. Dat premier Rob Jetten niettemin goedgemutst is, vindt hij prijzenswaardig, want een minister-president die alom loopt te zuchten hoe moeilijk alles is, dat helpt ook niet. "Je moet bovendien de vindingrijkheid van politici in netelige omstandigheden nooit onderschatten!" Van den Bergs scepsis ontspringt aan zijn analyse dat de kabinetsformatie onvoldoende grondig is verlopen. Nadat D66 en CDA samen een coherent beleidsstuk opstelden, gingen zij nogal vlot akkoord met de wens van de VVD om vervolgens ‘opnieuw bij nul te beginnen’. Bovendien leende minister Eelco Heinen (Financiën) een werkwijze van Gerrit Zalm door een financieel kader te formuleren, dat de collegaministers klemzette. "D66 heeft laten zien het spel om de macht niet goed te beheersen, dan wel ten onrechte te denken erg slim te zijn." De VVD wekte al snel de indruk het nieuwe kabinet als een vervolg te zien op de aanpak bij Schoof, terwijl het CDA na een 'bijna dood ervaring' als kleinste van de drie partijen in een minderheidsverband moest leren zijn eigen politieke positie te markeren. Daar komt bij dat minister Heinen als stelregel heeft dat Prinsjesdag 'over de inkomsten gaat', terwijl de uitgaven pas bij de Voorjaarsnota aan de orde zouden zijn. Zo houdt hij het kabinet strak en geeft weinig ruimte voor stappen vooruit bij grote thema's als de sociale uitgaven en een mogelijk akkoord met werkgevers en vakbonden. Het vinden van meerderheden voor Jettens plannen wordt verder bemoeilijkt door de politieke versplintering. Met PRO is een stevige basis mogelijk, maar alleen als er ook een sociaal akkoord ligt, waarschuwt Van den Berg. De polder is daar op eigen gezag mee begonnen, maar niemand weet nog hoeveel perspectief dit gaat bieden. 'Over rechts' zijn de vooruitzichten weinig aanlokkelijk – ook al realiseert de VVD zich dit nog onvoldoende. Op radicaal-rechts beloeren ze elkaar vooral. Partijen vallen uit elkaar, stellen onmogelijke eisen vooraf en bieden weinig vertrouwen in berekenbare afspraken voor de lange termijn. Gelet op de grote onzekerheden wereldwijd hadden de partijen rond het politieke midden meteen moeten werken aan een brede coalitie, concludeert Van den Berg. Ook omdat er Europees knopen doorgehakt moeten worden voor de zevenjarige EU-begroting. Joop van den Berg heeft in zijn nieuwe boek 'Geduldig papier' lessen geformuleerd voor formaties in gemeenten en op het Binnenhof. Zijn zorg is groot over de neiging politieke rivaliteit en wispelturigheid te vertalen in vijandigheid naar ieder ander en gebrek aan politieke luisterbereidheid. Dat speelt niet alleen bij ons, maar ook in buurlanden als Duitsland. Hij werpt de vraag op of ook progressieve partijen meer van die luisterbereidheid zouden moeten tonen. Ook naar lokale populistische groeperingen en in Duitsland zelfs naar regionale en lokale afdelingen van de AfD. Anders komt de SPD er misschien niet meer bovenop, vreest hij. *** Verder lezen Joop van den Berg - Een minderheidskabinet? Beter van niet (S&D, april 2026) *** Verder luisteren 474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" (In januari 2025 was hij ook te gast) 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 310 – Nu 40 jaar geleden: Lubbers premier en de polder sluit historisch Akkoord van Wassenaar 50 - Vrijheid van onderwijs *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:41:32 – Deel 2 01:14:02 – Deel 3 01:38:50 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 4 aug 2026
Jaap Jansen en PG Kroeger lazen vijf zeer interessante boeken en bekeken een magnifieke film. De zomerboeken zitten vol ideeëngeschiedenis en politieke conflicten gedurende vele eeuwen. Met persoonlijke verhalen, portretten, onthullingen en worstelingen met democratie, dictatuur, geloof en tolerantie. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! De film De Gaulle: Résistance draait vanaf 6 augustus 2026 in de bioscoop Steun Greenpeace in de strijd tegen onherstelbare schade door diepzeemijnbouw. Teken de brief aan het kabinet-Jetten Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** 1) Willem van Oranje, Apologie – Vertaald en ingeleid door René van Stipriaan (Querido Facto) Prachtig bezorgd boek door René van Stipriaan neemt de lezer mee op reis door het leven, werken en denken van 'de Zwijger' in de jaren tussen1540 en 1580. Geen andere leider in onze streken publiceerde ooit zo'n persoonlijke verantwoording van zijn politiek, filosofie, strategische en spirituele keuzen. Vanaf zijn tienertijd speelt hij een prominente rol in de aristocratie van Europa, opgevoed en als prins gevormd door de absolute elite van de machtigste familie, de Habsburgers. Keizer Karel en diens zus Maria van Hongarije blijven zijn rolmodellen. Juist daarom keert hij zich af van ‘de tirannie die mij mijn hart doorwondt'. Oranje kiest tegen bruut geweld en onderdrukking en voor de vrijheden van de Nederlanden. Apologie is een uitdagend en gedurfd boek. Hij richt zich tot de Staten-Generaal, de bevolking in den brede en heel de Europese elite. Hij bepleit vreedzame matiging en beginselvastheid, ook tegen al te felle calvinisten en allereerst tegen het Spaans bewind, dat het beleid van zijn rolmodellen had verraden. De toon, ironie, felheid en scherpte van zijn redeneringen laten ons merken waarom hij destijds zo bekend was als briljant redenaar. Oranje is in dit boek zijn eigen memoires-auteur, politiek spindoctor, spiritueel filosoof en vurig bepleiter van de vrijheid van geweten, burgerrechten en tolerantie van verschillen tussen overtuigingen en beginselen. 2) Peter Longerich – Onwillige Volksgenoten (Hollands Diep) De propaganda en de decoratie van het Nazibewind kennen we. Maar wat dachten de mensen die in de bioscoop de Wochenschau zagen en Leni Riefenstahls films eigenlijk zelf? Longerich dook in diepe, uitvoerige bronnen en schetst de 'Stimmunggeschichte' van het Duitse volk in de Nazitijd. Een tijdsbeeld als zelden vertoond met feiten en analyses van de 'stemming onder de mensen' van Beieren tot Bremen. Boeren blijken ontgoocheld door het opgelegde productiebeleid en zien hun dagloners en masse wegvluchten. Arbeiders zien de armoede van de crisis welbewust voortduren. Massaal klagen burgers over partijmanifestaties en 'vrijwillige’ donaties. Al heel vroeg - rond 1935 - is oorlogsangst dominant. Met heftige conflicten tussen het regime en gelovigen. Kerken werden verzetshaarden, Hitler durfde nooit hard door te pakken. Propaganda-triomfen als de Olympiade konden angst en wegkijken niet verdrijven. Het boek biedt bovendien een verfijnd stuk 'bureaucratie-geschiedenis'. Want het was niet vanzelfsprekend om die 'stemmingen en indrukken' in een dictatuur zonder meer door te spelen naar boven. Hoe de Duitse ambtenaren hun rol als rapporteurs inkleedden, hoe zij boodschappen verpakten, de feiten niet konden verhullen, dus dan maar in balans brachten laat Longerich ook zien. Heel herkenbaar, zeker als je zulke patronen ook nu aanschouwt in Poetins Rusland of Trumps MAGA-sfeer. 3) Auke Kok – Mussert (Hollands Diep) Auke Koks biografie is rijk en onthullend. Hij slaagt erin een politiek onbenul, een onaantrekkelijke hoofdpersoon toch heel boeiend te maken. Mussert was een antiparlementair en autoritair techneut. Collega's brachten hem Mussolini's fascisme bij, ook een regime dat verzot was op moderne techniek en autoritair optreden. En Indische kringen zorgden voor een racistisch superioriteitsaffect. Dat werd de politieke brug naar de nazi-ideologie. Nederlanders verdienden in het Germaanse wereldrijk een eigen, machtige plaats naast Hitlers ariërs, meende hij. De NSDAP-leiding zag dat toch wat anders en Arthur Seyss Inquart noteerde dat Mussert geen sieraad was voor het naziregime. Integendeel. Hij was koppig, had geen mensenkennis, werd door de bevolking geen leidersfiguur maar een landverrader gevonden en Mussert voerde een beroddelde levenswandel. Tot in zijn proces na de bevrijding klopte hij zich op de borst voor zijn moed tegenover de Duitsers. Hij had immers Neerlands lot van annexatie zoals Oostenrijk of Sudetenland verhinderd, daar zou hij uiteindelijk een standbeeld voor krijgen, dacht hij. 4) Willem de Bruin – Ontspoord (Atlas Contact) Hoe ondergaat een samenleving en haar politiek bestel een overweldigende technologisch revolutie? Ontspoord gaat over de komst en dominantie van de allernieuwste industriële mobiliteit - de spoorwegen - maar heel dat verhaal over de 19e eeuw gaat over deze tijd. De opmars van het internet en de actuele AI-revolutie komen steeds in je hoofd op bij het lezen van het fascinerende tijdsbeeld van het destijds arme en achterop lopende Nederland na 1830. Ideologische principes over de publieke zaak en particuliere taken domineerden het debat. Maar dat spoorwegen een heel eigen organisatie van technologische finesse, lange termijn investeringen en sociale sturing vereisten zagen velen pas laat. De liberaal Thorbecke maakte een zwenking naar overheidssturing. Abraham Kuyper zag de geheel nieuwe infrastructuur als een staatstaak die God had opgedragen. Bismarck vond het een strategisch netwerk van zo'n geopolitieke betekenis, dat het nimmer aan ondernemers overgelaten kon worden. De Eerste Wereldoorlog bewees zijn gelijk, ook in ons land. In 1937 waren de NS een feit, uiteindelijk. De discussie - zelfs de 19e-eeuwse - stond nadien niet stil. Paars overwoog heel even de NS naar de Beurs te brengen. De actuele dreiging in Europa en de NAVO-planning bewijzen nogmaals Bismarcks profetische blik. 5] Bastiaan Rijpkema & Bart Schreuders (red.) – Tolerantiedenkers (Prometheus) Is er een actueler, indringender thema dan de verhouding tussen democratie en tolerantie en de vele misverstanden over wat tolerantie eigenlijk is? Dit boek biedt twintig portretten van onmisbare denkers - vooral een soort ideeënschets - van Plato tot Chantal Mouffe en Barbara Skarga . Bekende namen komen langs, waarbij hun soms verrassende gedachten over ruimdenkendheid en geslotenheid centraal staan. Tocqueville natuurlijk, Spinoza , Machiavelli , Popper , Camus en Erasmus uiteraard. Het boek is niet te missen doordat er mensen aan het woord komen die niet elke dag over de tong gaan, maar bijzonder inspirerend zijn. Nicolaus Cusanus (1401 – 1464) uit een wijndorp aan de Moezel bijvoorbeeld. In de 15e eeuw een essentieel diplomaat en geleerde die door heel Europa reisde. Hij betoogde dat als God oneindig is en één, dan de mens dit nooit zal bevatten. Mensen zullen een eigen, onvolmaakt idee van die 'Heilige Wijsheid' - inderdaad, Hagia Sophia - ontwikkelen, beseffend dat zij 'wetende onwetenden' zijn. Alle reden dus tot intensieve, tolerante dialoog om zo dichterbij dat mysterie te komen. Hij zocht daarom nadrukkelijk zelf zo'n dialoog met de Islam op. En ervoer dat tolerantie dan, ook, schuurt en afstand meebrengt. En nooit passief kan zijn, maar dwingt tot actieve dialoog. De Franse denker Claude Lefort (1924 – 2010) - inspirator van Paul Frissen – was als jong trotskist afkerig van het Stalinisme en zo ook van Sartre . Hij zag dat democratie tolerantie vereist, omdat de plaats van de macht per definitie leeg is, alleen tijdelijk vervuld op zijn best. En hij definieerde dat er 'le politique' is - het democratisch bestel van instituties en regels - en 'la politique' - de geesteshouding die daarbij past, zoals het voorkomen van 'permanente vijandschap' en zondebokken. Bestel en ethos. Verwar die vooral niet. *** Verder luisteren 580 - Lenteboekenspecial 555 – Winterboeken: dominanten en dissonanten in een veranderende wereld 527 - Politici en hun boek 522 - Zeven zomerboeken 472 - Winterboekeneditie - Premiers, Leiderschap, Macht 441 - Extra zomeraflevering: boekenspecial! 395 - Vijf boeken en een afscheidsbrief 363 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken! 286 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken! 269 - Vijf boeken die je moet lezen om Europa beter te begrijpen 259 - De omgevallen boekenkast: leestips van PG! 133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen! 99 - Tips voor thuis: de omgevallen boekenkast van PG! 35 - Charles de Gaulle *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:29:06 - Deel 2 00:55:35 - Deel 3 01:15:05 - Deel 4 01:59:59 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 14 jul 2026
Na twee termijnen en tien jaar in het Élysée zwaait Emmanuel Macron af. De presidentsverkiezingen in het voorjaar van 2027 zullen voor Europa dan ook van bijzondere betekenis zijn. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren Macrons decennium en analyseren het politieke speelveld dat uitblinkt in verdeeldheid. Faites vos jeux, rien ne va plus! *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Macrons agenda was vanaf 2017 helder. Frankrijks rol in Europa moest dynamischer. Sociaaleconomisch moest Frankrijk moderner en flexibeler. En een herleving van een ruimdenkend politiek midden. Op dat eerste punt heeft hij onmiskenbaar verdiensten. Niet in het minst daartoe uitgedaagd door Poetin en Trump . Op het tweede punt slaagde hij niet. Confrontatie met de gele hesjes ontweek hij. Macron verzwakte zijn positie daarmee zozeer, dat hij in zijn tweede termijn een technocratisch beleid ging voeren dat weinig steun verwierf. Op het derde punt ging hij door een diep dal. Het veelbelovende En Marche verwerd tot 'Macronie' – synoniem voor arrogantie. Hij hernam zich knap, maar kon er politiek niet meer van profiteren. Hij eindigt als Valéry Giscard d'Estaing in 1981, eenzaam en zonder aanhang. Het politieke veld na Macron ligt nu volstrekt open. Niets is vooralsnog zeker. Marine le Pen was voorbijgestreefd door haar kroonprins Jordan Bardella . Die was al met een echte prinses aan zijn zijde als royalty-paar op weg naar het Élysée. Hij bewoog bovendien weg van Le Pens Orban en Wilders koers. Werd hij zo de Giorgia Meloni van Parijs? Een juridisch geitenpaadje bood Le Pen alsnog een laatste uitweg naar de macht. Daarmee worden de campagne-inhoud en de machtsverhoudingen tussen de twee onhelder. Niet Marine le Pen maar Bardella draagt nu – figuurlijk - een enkelband. Want hij kan geen kant op en ziet zijn triomf wegglijden. De kroonprins kon weleens zelf het grootste belang hebben bij een nederlaag van Le Pen. Tegenover dit radicaal-rechtse duo staat een hopeloos verdeeld links. Van een krachtig, coherent geheel als onder François Mitterrand is geen sprake. De Groenen zijn woest op de sociaaldemocraten. Die zien spoken uit het verleden opduiken, terwijl een eigentijds pakkend gezicht nergens zichtbaar lijkt. Op radicaal-links helpt Jean-Luc Mélenchon vooral Le Pen met een vergelijkbaar anti-EU betoog. Het burgerlijke midden is versplinterd nu Macron geen eigen politieke familie nalaat. Kandidaten zetten meer hun naamsbekendheid in dan een helder program. Meer poppetjes dan ideeën dus. Kandidaat en oud-premier Edouard Philippe lijkt vooral op Georges Pompidou . Gedegen, onspectaculair. Rivaal Gabriel Attal is de Franse Rob Jetten . Slagen zij - met de conservatieven van Les Républicains er nog bij? - tot één kandidaat en program te komen of leggen hun ego's de loper uit voor een triomferende Le Pen? Of is de leus van meerdere partijen - 'Renaissance!' - onbedoeld een voorspelling? In die glansrijke jaren van de Franse cultuur was de politiek niet minder onvoorspelbaar en waren de ego's niet minder dominant. Zijn Marine Le Pen en Jordan Bardella misschien een nieuwe versie van het koninklijke duo Marie de Médici en Lodewijk XIII met hun giftige relatie? *** Verder luisteren 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen 492 – Macrons Europese atoombom 419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst 505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa 534 - Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit 45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand 35 - Charles De Gaulle 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa 28 - De relatie Nederland-Frankrijk 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:30:40 – Deel 2 00:53:50 – Deel 3 01:33:45 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 10 jul 2026
Optimisme als opdracht . “En dat geldt zeker in een klotetijd als deze", zegt Jo Ritzen (1945) als hij de titel van zijn memoires toelicht. De voormalige onderwijsminister, universiteitsvoorzitter, vicepresident van de Wereldbank en naar eigen zeggen vaak ‘een bezoeking’ voor zijn ambtenaren, vertelt buitengewoon openhartig over zijn belevenissen in de Haagse politiek. Met de ambtenarij, zijn partij de PvdA – hij was op zijn 27ste al sparring partner van Joop den Uyl - en op het wereldtoneel. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met hem over wat hij als ideeënleverancier en als bestuurder in gang zetten en achteraf niet goed zag. Ritzen portretteert daarbij de grote namen uit die tijd van heel dichtbij en vaak verrassend. " Wim Kok had gelijk dat hij van mij af wilde", zegt hij, maar vertelt daarna smakelijk hoe Kok als nieuwe minister-president een financiële truc moest slikken nadat Ritzen alsnog prolongeerde. *** Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma . Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact. *** Ritzens eerste politieke rol was die van de maker van het banenplan van minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Den Uyl in 1981. Dat werd een soort ontgroening, want politiek was dat plan meteen al morsdood en tegenwerking van ambtenaren deed de rest. De PvdA ging oppositie in, maar Ritzen vond eigenlijk dat Ruud Lubbers met zijn stevige beleid gelijk had. Toen hij zijn partij daarover advies gaf, bleek Den Uyl het met zijn voorstellen eens, maar partijvoorzitter Max van den Berg sprak het veto uit. "We zijn er nog niet aan toe," verzuchtte Den Uyl volgens Ritzen. Wim Kok nam adviseur Ritzen over uit de boedel van Den Uyl. “Hij vond net als ik die Haagse werkelijkheid, de Tweede Kamer, zo'n rare wereld." Dat schiep een band. Ritzen werd in 1989 minister van Onderwijs en Wetenschappen. Precies toen de Muur viel. "Dat was ook weer zo merkwaardig. Men keek ernaar en ging vervolgens gewoon door met de lopende zaken." Het werd geen fijne tijd, al houdt Ritzen zich groot. In plaats van investeren in onderwijs en kennis moest hij hard bezuinigen. Veel talent voor compromissen bleek hij niet te hebben. Kok raakte meer en meer geïrriteerd. “Hij vond dat ik hem kunstjes flikte." Ritzen besefte dat zijn rol was uitgespeeld. De film voor zijn afscheid was al gemaakt, het portret voor de O&W-galerij al geschilderd. Hoe hij als 'boeienkoning van Zoetermeer' in 1994 toch in het eerste kabinet-Kok als minister terugkwam, is zelden zo openhartig verteld. Hij dankte veel aan nota bene Frits Bolkestein . "Die was meer fan van mij dan ik van hem," grinnikt Ritzen. Intussen deed hij ook ervaring op met Pim Fortuyn. "Interessante man, maar wel een warhoofd. Hij vloog alle kanten op." En met Dick Schoof , ambtenaar met een kamer die tot de nok toe gevuld was met ordners. "Inventief was hij, prima man. Zijn latere kabinet was natuurlijk een verschrikking. Hij was het enige lichtpuntje in dat duister." Met zijn ambtenaren, de universiteiten en hogescholen en met Gerrit Zalm op Financiën had Ritzen het niet makkelijk. Hij strooide voortdurend ideeën het departement in. "Ik was het loket van wat er speelde in de scholen." Toch was de sfeer tijdens Paars gemoedelijker dan onder Lubbers. "Die kabinetsvergaderingen waren wat sacraal. Lubbers ging voor in een hoogmis, maar hij had vaak vooraf al de conclusies bedacht.” In de Paarse periode gingen hij en de PvdA te gemakkelijk mee met in het VVD-denken. "Voor de VVD was marktwerking geen intellectuele kwestie, een beleidsoptie, maar een dogma.” Zo zijn destijds kansen voor een lange termijnbeleid van investeringen verspeeld, ziet hij nu. Na zijn ministerschap ging Ritzen naar de Wereldbank in Washington. Met een Global Education Fund adviseerde hij arme landen over effectief onderwijsbeleid. Hij leerde er successen aanmoedigen, maar schrok ook van regimes waar corruptie endemisch bleek. "In Marokko durfde de nieuwe koning echte hervormingen wel aan. In de kranten was ik de kop-van-jut; die vreselijke man van de Wereldbank. Een groter compliment kun je niet krijgen, hè?" Hij kwam terug naar zijn Limburg en naar de universitaire wereld. Vol vuur vertelt hij over de Europese missie van zijn Maastricht University. En weer botste het met zijn eigen partij, nu met minister Ronald Plasterk op Onderwijs. Diens volgens Ritzen ‘beperkte blik op de wereld’ was toen al bron van ergernis. De verdere Werdegang ontlokt Ritzen onparlementaire taal. Zelf is hij positief over de komst van PRO - "Ik ben voor een sterk links blok, altijd geweest hè?" – en buitengewoon te spreken over D66-minister Rianne Letschert , die ook in Maastricht bestuursvoorzitter was. "Ik hoop zeer dat zij de kans krijgt als minister meerjarig beleid te kunnen maken, in meerdere kabinetten. Onderwijsbeleid heeft altijd lange adem nodig om tot bloei te komen." Ook daarom dus dat 'optimisme als opdracht' voor beleidsmakers. Dat dit motto van Karl Popper stamt, blijkt voor Ritzen een verrassing. "Hij heeft het dus in elk geval niet van mij geleend, hè?" *** Verder lezen De memoires van Jo Ritzen *** Verder luisteren 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij 480 - De dilemma's van links 64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop 09 - Special: leven en werk van Wim Kok 88 - Leven en werk van onderwijsvernieuwer Jos van Kemenade 461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders 164 - Dries van Agt 90 - Eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger 213 - Van Agt/Den Uyl/Terlouw (1981), de verschrikkelijkste kabinetsformatie ooit 351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later 01 - D66 moet linkser, vindt oud-partijleider Jan Terlouw 226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur 316 - Geheelonthouders en andere epische drinkers in de politiek 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:32:49 – Deel 2 01:10:14 – Deel 3 01:50:26 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 7 jul 2026
De komst van editie 600 van Betrouwbare Bronnen bleek een bron van inspiratie voor veel van onze luisteraars en vrienden van de show. Zij kwamen met reeksen verzoeknummers voor het thema waarin we ons in deze bijzondere aflevering zouden moeten verdiepen. Een kroonaflevering moet immers iets bijzonders zijn. Een aflevering waarin politieke actualiteit, historische wortels en cultuurhistorische verbindingen elkaar de hand reiken. *** Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma . Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** De suggestie van vriend van de show Tim bleek hier een schot in de roos. We nemen je mee naar het jaar 600. Naar de diepe, vroege middeleeuwen die vaak overschaduwd zijn gebleven door de glorie van het Imperium Romanum in de periode daarvoor en de fascinatie van de eeuwen van ridders, kathedralen, kruistochten en Zwarte Dood erna. Toch traden in die jaren rond 600 en in de zevende eeuw mensen naar voren met gebeurtenissen en patronen waarvan wij ook in 2026 nog erfgenamen zijn en de impact volop ondergaan. Zo bereikte paus Bonifatius III in 607 een politieke regeling met zijn politieke baas, keizer Phocas in Constantinopel. Die legde bij decreet vast dat de bisschop van Rome zichzelf als de meest vooraanstaande van alle prelaten mocht zien, als hoofd van de christelijke gemeenschappen in Europa. Zonder die formaliteit hadden we de grote politiek-morele rol van Petrus-opvolgers als Leo XIII en zijn baanbrekende politieke visie niet gekend. En ook niet de opmerkelijke rol van Leo XIV nu als geweten en tolk van kritische stemmen over MAGA en kunstmatige intelligentie. En zelfs het internet vindt zijn oorsprong rond 600. Daarvoor gaan we naar Sevilla, waar in die jaren een toonaangevende geleerde de politiek en de wetenschap een enorme impuls gaf. Daartoe aangedreven door zijn politieke ambitie om in Spanje een vruchtbare en vreedzame integratie van verschillende tradities en herkomst aan te wakkeren. Isidorus van Sevilla werkte decennia aan tientallen wetenschappelijke publicaties en was bovendien een invloedrijk staatsman en kerkelijk prelaat. Zijn twintigdelige 'Etymologiae' werd een bestseller en een van belangrijkste boeken in de tien eeuwen die volgden. Hij bracht daarin alle bestaande kennis bijeen en ordende die in zijn alomvattende wereldencyclopedie als curriculum voor elke school en universiteit tot in de Renaissance. Hij werd een soort eenmans-Wikipedia of zoekmachine. De moslimheersers van Zuid-Spanje vereerden Isidorus minstens zo vurig als de christelijke vorsten, kloosters, universiteiten en andere kenniscentra in heel Europa. Zo werd hij al vroeg de beschermheilige van studenten en maakte in 2002 de Poolse Paus hem beschermheilige van ICT'ers en van het Internet als geheel. Het jaar 600 had in Isidorus een vroege Alexander von Humboldt . De integratie, communicatie en intensieve relaties tussen de volkeren kreeg in de zevende eeuw nog een andere impuls. De naam daarachter was Bumin Khan , leider van de Turkse stammen in Midden-Azië die zich de Göztürken noemden. Hij bracht hen bijeen en veroverde een reusachtig imperium. Zijn heerschappij strekte van Oekraïne en de Krim tot de Muur van China bij Beijing en Mantsjoerije. De Göztürken legden de basis voor de enorme rijken van de Mongolen, de Gouden Horde, het Ilkhanaat in Iran, de Mogol en de wereldomspannende handelsroutes, culturele uitwisseling, commercie en geldverkeer langs de Zijderoute. De erfenis van hun krachtig bewind beheerst nog hun vazallen in het vorstendom Moskou, in de Straat van Hormuz, in China en India. Erfgenaam en wereldheerser Timoer Lenk bevleugelde de fantasie eeuwen later nog. Als operaheld 'Tamerlano' inspireerde hij Händel tot een van diens mooiste opera's. Het fundament voor een wereldomspannende en nog altijd actuele erfenis werd rond het jaar 600 ook gelegd door een koopman uit Mekka. Mohammed was een filosofisch en spiritueel criticus van het veelgodendom van zijn tijd en samenleving. Hij benadrukte de cruciale betekenis van de monotheïstische kerngedachte van jodendom en christendom. Zo werd hij voor zijn volgelingen 'het zegel der profeten'. Hoe zijn traditie en opvolgers na zijn dood die kerngedachte - de Islam - hebben voorgezet is nog altijd relevant en bron van politieke verschillen. Mohammeds invloed op de Europese historie en cultuur sinds 600 is enorm. Van Al-Andalus na Isidorus tot de eeuwen van worsteling met het Huis Habsburg op de Balkan en de Middellandse Zee. Van 'Liever Turks dan Paaps' en 'Alla Turca' muziek en opera's van Mozart tot de dichter Hafez die Johann Wolfgang von Goethe een heel nieuwe bron van poëzie deed ontsluiten. En de komst van Europa rond 600? Daarvoor gaan we terug naar onze eigen streken. Naar Pepijn de Oude uit de streken langs de Maas, Karel Martel en hun politieke manoeuvres die de Merovingische koningen op een zijspoor dwongen en een meer regionalistisch en feodaal Europa liet ontstaan. Hun nazaat Karel bracht daar meer centrale lijn in. Hij sloot een alliantie met een opvolger van Bonifatius III. Keizer en paus zouden samen Europa vorm, gezicht en stijl gaan geven. *** Verder luisteren 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus 506 – Waarom Leo XIV zich spiegelt aan paus Leo XIII (1810-1903), criticus van kapitalisme en socialisme 500 - Triomf en Tragiek. 400 Jaar Johan de Witt 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi 455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne 315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur 311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore 300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen' 253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft 248 - Oekraïne en de eeuwenoude vriendschap tussen Duitsland en Rusland 242 - Adrianus van Utrecht, de Nederlandse Paus 200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel 49 - De koningen van Hispanje die wij altijd hebben geëerd *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:46:37 – Deel 2 01:09:18 – Deel 3 01:29:14 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 3 jul 2026
Het minderheidskabinet van Rob Jetten heeft zijn openingsfase overleefd en presenteerde een reeks grote, ingrijpende beleidsplannen voor de lange termijn. Van stikstof tot financiering van onderwijs en van investeren in defensie tot het doorbreken van een fiscale impasse. Nederland moet op allerlei gebieden 'van het slot'. Maar voor Jaap Jansen en PG Kroeger is nog altijd de vraag: welke strategie heeft het kabinet om in beide Kamers voldoende steun te verwerven. *** Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma . Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Opvallend is hoe het kabinet brede, sector-overstijgende pakketten presenteert. Daarbij wordt steeds een duidelijke 'stip aan de horizon' en streven naar consensus met partners, ook buiten Nederland, geformuleerd. Het stikstofpakket is een goed voorbeeld daarvan. Het is bewust niet verrassend en bevat ook geen gimmick die het beleid moet profileren, maar bouwt vooral voort op eerdere pogingen (zoals van Johan Remkes ) tot breed gedragen overeenstemming. De stip aan de horizon is bewust niet top down geformuleerd, met de dreiging van ‘halvering van de veestapel’, een landkaart of een einddatum. Minister Jaimi van Essen heeft geleerd van Rutte IV en Schoof. De impasse die minister Femke Wiersma (BBB) tijdens Schoof veroorzaakte helpt Van Essen nu om de stilstand te beëindigen. Tactisch valt op, dat de bereidheid om fors langjarig te investeren tamelijk ingetogen is gepresenteerd. Desondanks lijken BBB en Farmers Defence Force terug te verlangen naar een Tjeerd de Groot -schrikbeeld. De Defensienota 2026 is leerzaam als tweede voorbeeld van de kabinetsstrategie. Minister Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk maken hierin duidelijke keuzes. Een breed gedragen conclusie staat centraal: de lessen uit Oekraïne staan voorop. De noodzaak diepgaand te analyseren en nog verder te innoveren wordt niet veronachtzaamd. Een Nederlandse versie van 'DARPA' maakt nieuwsgierig. Minister Rianne Letschert en staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) presenteert enkele ingrijpende politieke keuzen voor de lange termijn. Enerzijds biedt zij scholen meer zekerheid en continuïteit in hun financiering en vermindert de bureaucratie en kortademige sturing via vele 'potjes'. Anderzijds introduceert ze 'gerichte bekostiging' binnen de 'lumpsum' voor de school om meer focus aan te moedigen op grote vraagstukken als verbetering van taalbeheersing en andere basisvakken. Bij het intensiveren van R&D en innovatie schenkt zij meteen klare wijn . De onberaden financiële klappen van haar voorganger Eppo Bruins (NSC) worden zonder omhaal geschrapt. Bovendien wordt onderzoek in het hbo met de beroepspraktijk een forse impuls gegeven. Universiteiten worden aangesproken op 'meer focus' in R&D en extra aangemoedigd te participeren in Draghi-initiatieven in de EU-kennisprogramma's. Jaap en PG noteren wel even de pikante aspecten van de stevige steun voor de Einstein Telescope. Pikant is ook hoe Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) vanuit de Eerste Kamer op pad is gestuurd om een van de ergste impasses in het fiscaal beleid te doorbreken: Box 3. De versplinterde Senaat lijkt niet in staat een alternatief te formuleren. De D66 bewindsman lijkt hier een beetje op zijn CDA-collega Bart van den Brink (Asiel en Migratie), die ook maar moest zien hoe hij tot een eigen oplossing kon komen. En komt ook hier de Europese Commissie te hulp? Biedt Wopke Hoekstra - zelf ooit minister op Financiën - met zijn 'Omnibus Tax Simplification' een onverwachte ontsnappingsroute? Stikstof, defensie, kennis, fiscus. De route van Jetten cum suis voor de zomer en de weg naar Prinsjesdag loopt via grote politieke thema's. Ondertussen lijkt Joost Eerdmans zonder het te beseffen het kabinet – en vooral de aarzelende VVD - te helpen de draai te maken naar PRO als partner. *** Verder luisteren 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 340 – Caroline van der Plas ontvangt Frans Timmermans. Vijf misverstanden over Europa *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:33:01 - Deel 2 00:58:08 - Deel 3 01:24:03 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 30 jun 2026
Locatie, timing en gastheer konden nauwelijks symbolischer zijn. De NAVO-top komt op 7 en 8 juli 2026 bijeen in Ankara , middenin een geopolitieke crisis en vlak na de eerste EU-samenkomst met de buren en partners in de Kaukasus, vlakbij. Dit is de eerste NAVO-top na de Amerikaanse nederlaag tegen Iran en ook de eerste NAVO-top van Rob Jetten . Wat gaat hij opleveren? Eindigt hij in de harmonie waarmee die vorige, in Den Haag, wist te verrassen? Of herhaalt zich de heftige confrontatie uit 2018? Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen hoe Turkije al eeuwen het scharnierpunt is van spanningen en conflicten, gelegen als landbrug tussen Zwarte Zee, de Krim, de Balkan, Mesopotamië, de Kaukasus, Syrië en Iran. Ook daarom beseft president Recep Tayyip Erdoğan als geen ander dat niemand zonder hem kan bij het vinden van oplossingen en het leggen van contacten daarvoor. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show en ga met ons op 17 augustus met 25% korting naar Wagner in het Concertgebouw. Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Voor Nederland is deze NAVO-top een wezenlijk moment nu het weer volop actief is als partner op het wereldtoneel. Nederland profileert zich nadrukkelijk als hightech coproducent van Oekraïne, als NAVO-lidstaat die de '3,5 procent'-afspraak over defensie-investeringen concreet invult. Als lid van de E6 in de EU is Nederland medebepalend voor de lange termijn investeringen van Europa en als lid van het nieuwe 'Pax Silica'-verbond een mondiaal voorhoedespeler. Waarmee ook de relatie met China hoog op de agenda staat. Voor Europa is deze NAVO-top niet minder cruciaal, nu de Europese pijler binnen de NAVO steeds meer vorm krijgt. De Turken vinden het prima dat Europese lidstaten meer aan defensie doen, maar huiveren bij de gedachte dat daarmee ook de EU meer te zeggen zou krijgen. “Een recept voor ellende”, zei een hoge Turkse diplomaat tegen Jaap. Turkije wilde altijd graag bij de EU, maar daar pruimen ze een land waar het met democratie en rechtsstaat achteruit gaat niet. Secretaris-generaal Mark Rutte probeerde in het Witte Huis te agenderen dat de Europese partners en Canada voluit hun Haagse beloften nakomen - hij noemde het bedrag dat zij nu extra investeren 'Trump’s trillion'. Maar Donald Trump begon steeds weer over ‘niet loyale’ Europese landen in de oorlog tegen Iran. Trump wil kunnen blijven klagen over de bondgenoten en eist naar eigen zeggen niet veel: "Just a little kiss.” Bondgenootschappen begrijpt hij gewoon niet, omdat die uitgaan van gezamenlijk gedragen en verdedigde belangen en van gelijkwaardigheid. De oorlog rond de Straat van Hormuz - zonder enige afstemming met de bondgenoten - liet dat overduidelijk blijken. Zijn nederlaag daar kan deze NAVO-top extra onvoorspelbaar maken. Is het daarom Ruttes insteek om met dat Trump’s trillion verhaal nu vooral tijd te kopen totdat nieuwe geopolitieke verhoudingen – en ook de verhoudingen binnen Amerika zelf – zich duidelijker laten zien? Hoe ver durven bondskanselier Friedrich Merz en zijn minister van Defensie Boris Pistorius nu al te gaan met het concreet maken van die Europese Pijler? Hoe innig wil de vermoedelijk nieuwe premier van het VK Andy Burnham de relatie met de EU inkleuren? Zal na deze NAVO-top ook in Amerika de strijd om de era na Trump losbarsten en wat betekent dit voor 'MAGA'? En, heel belangrijk, trekt ook Trump nu de conclusie dat Volodymyr Zelensky inmiddels wel de juiste kaarten heeft? Na een afgang bij Hormuz en botsingen met Benjamin Netanyahu zal hij toch niet ook nog de partner willen zijn van Vladimir Poetin als de volgende 'loser' ? Dumpt hij Poetin om zichzelf toch nog als winnaar te kunnen presenteren? *** Verder luisteren 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen 577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:39:41 – Deel 2 01:01:37 – Deel 3 01:22:01 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 26 jun 2026
Het kleine eiland Cyprus was in de eerste helft van 2026 voorzitter van de Europese Unie . Het grote eiland Ierland in de tweede helft. De Ieren krijgen het zwaar, de agenda van grote uitdagingen voor Europa is overvol. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken de agenda en kijken naar de rijke historie en cultuur. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** De Ieren hebben het werkschema voor het komend half jaar stevig in de grondverf gezet. Kernprioriteit noemen zij de concrete uitwerking van het recente pakket van maatregelen - One Europe, One Market - om het rapport-Draghi en de voltooiing van de Europese interne markt uit te voeren. Heel belangrijk voor Nederland wat betreft de investeringen in R&D en innovatie, in groene chemie en voor de door het kabinet zeer gewenste vervolmaking van de Europese Kapitaalmarktunie. Opvallend is hoe – niet NAVO-lidstaat - Ierland de Europese defensie en de bijbehorende geopolitieke aanpak voluit steunt. Nadruk leggen ze op hybride dreigingen en de bedreiging van maritieme en kritische infrastructuren. Dit doen ze ook op het concreet maken van 'Europese waarden'. Inzet voor samenwerking met het Mondiale Zuiden moet de EU profileren tegenover China en Amerika . Nadrukkelijk is ook de inzet voor online bescherming en bestrijding van disinformatie en commerciële exploitatie van zwakkeren. Ierse Eurocommissaris Michael McGrath benut dit voorzitterschap voor zijn rechtsstatelijke portefeuille, het ‘Europees schild voor de democratie' initiatief, ook tegen machtige in Ierland gevestigde techbro's. Zwaarste klus, erkennen de Ieren zelf als eersten, zal de afronding zijn van het politiek touwtrekken rond het Meerjarig Financeel Kader, de EU-begroting voor 2028-2034. Een onhandige poging op de valreep door Cyprus zette de zaak op scherp. Zelfs Rob Jetten werd gedwongen zich als strenge frugal op te stellen. Achter de schermen wordt gewerkt aan een compromisdoorbraak. PG stipt aan hoe juist Nederland daarbij een wezenlijke rol kan spelen. In de Europese historie heeft Ierland een heel eigen, tragische plaats. Eeuwenlang werd het land koloniaal onderworpen en uitgeperst door een machtige Engelse elite, zoals John Lennon & Yoko Ono bezongen in The Luck of the Irish . Het leek op het rurale Rusland van die tijden. Eind 18e eeuw leidden de agrarische en de industriële revolutie tot hongersnood, burgeroorlog en een massale exodus naar onder meer Amerika. De bittere erfenis van 'the Troubles' werkt politiek ook nu nog door, zoals merkbaar bij de reacties op Brexit. Maar Ierland kent ook een grootse culturele erfenis. Die stamt uit de eeuwen van de vroegmiddeleeuwse Keltische beschaving. Haar magische, epische gedichten en verhalen drukten een meeslepend stempel op de legendes in het Europa van de riddercultuur. Het beroemdste liefdesepos werd de belangrijkste opera van de 19e eeuw, Tristan en Isolde . *** Verder kijken Persconferentie Iers voorzitterschap *** Verder luisteren 596 – Obstakels op weg naar een echt groene chemie 595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 553 - Cyprus EU-voorzitter, juist nu Europa er alleen voor staat 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:22:17 – Deel 2 00:42:26 – Deel 3 01:09:52 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 23 jun 2026
Het is een van de grootste industriële en technologische omwentelingen van onze tijd. En zeker na de blokkade van de Straat van Hormuz beseffen we dat deze revolutie in hoog tempo moet gebeuren. Naar een circulaire economie waarin de chemische industrie van 'fossiel' - van aardolie dus - naar heel nieuwe grondstoffen als basis moet transformeren. Met organische, 'groene' en dus ook biologische grondstoffen als basis van de nieuwe chemie en de industriële sectoren die daarmee samenhangen. Boeren worden de nieuwe sjeiks, zou je bijna zeggen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met hoogleraar Martin Junginger van het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universitieit Utrecht en twee avant-garde-ondernemers uit de sector van de nieuwe chemie, Marlies van Wijhe , ceo van Koninklijke Van Wijhe Verf , en Joost Paques , ceo van Paques Biomaterials . *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Biobased Circular , een programma van het Nationaal Groeifonds. En met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Martin Junginger spreekt van ‘een cruciale technologische revolutie in de komende decennia’. Want vanwege de sterke afhankelijkheid in Europa van fossiele grondstoffen van elders en vanwege de klimaateffecten van de inzet daarvan, is het voor de chemische industrie 'do or die'. Biogrondstoffen en recycling van bestaande chemische materialen moet deze industrie tot nieuwe bloei brengen. En dat is in hoge mate een geopolitieke zaak geworden. China dumpt fossiele plastics en materialen om de EU-markten te ontregelen en domineren. Oekraïne is meest belovende leverancier van 'groene grondstoffen', onder meer dankzij het nationale symbool, de zonnebloem. Geen wonder dus dat Europees beleid nodig is om een van de wereldwijd grootste chemie-clusters, hier in onze delta, te transformeren naar een nieuwe, post-fossiele toekomst. Het rapport-Wennink wijst ook op de chemie-omwenteling, maar daarin blijft het opschalen van innovaties volgens Junginger onderbelicht. We praten met twee familiebedrijven die voorop lopen. Met hun 'geduldkapitaal' zijn ze de sleutel. Een avant garde van innovatieve bedrijven, kennis en infrastructuur om te kunnen opschalen staat klaar. Maar een deel van de chemische industrie twijfelt. "Laat als land die kans niet liggen”, zegt Junginger. Marlies van Wijhe is van zo'n chemisch familiebedrijf. Haar bedrijf maakte verf en coatings ooit uit lijnzaadolie, toen via de petrochemie en nu is de chemische omwenteling weer gaande vanuit die 'oude', biobased grondstoffen. Ze heeft daartoe een eigen kenniscentrum opgebouwd, ‘want we waren er heel vroeg bij’. Vergeleken bij de verduurzaming bij de groene energie is die naar groene grondstoffen en materialen voor haar in het beleid te weinig zichtbaar. "Dat gaat te langzaam, terwijl wij als familiebedrijven met ons geduldkapitaal het meest geschikt zijn om daarin te investeren.” Joost Paques herkent met zijn bedrijf dat ongeduld. "Wij zijn vanuit afvalwaterzuivering naar productie van groen biogas gegaan en nu doorgegroeid naar plastic-vervangende biopolymeren." Als kennisland op dit terrein is ons land de voorhoede, maar Paques benadrukt dat je meer zult moeten doen: voortdurend doorontwikkelen en 'kennis waardedrager maken'. Het besef in Europa van de riskante afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en van de bescherming van eigen kennis en waardencreatie tegen dumping noemt hij ‘een mega-opportunity’. Om daarmee tot 'marktcreatie' te komen is voor ons land als 'avant garde' essentieel. De Critical Chemicals Alliance in de EU kan daarbij helpen ‘omdat we zelf al veel kunnen’. “Wij staan in de voorhoede van de nieuwe chemie en moeten nu aan de slag." *** Verder lezen Cees Leeuwis en Harriëtte Bos - Met biokunststof ontsnappen chemie en landbouw aan de fossiele, doodlopende weg (FD, 12 juni 2026) Kamerbrief over verduurzaming industrie (10 april 2026) *** Verder luisteren 595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld 576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens 499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa 389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:29:51 - Deel 2 00:53:22 - Deel 3 01:03:07 - Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 19 jun 2026
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) heeft het kabinet een stevige opdracht meegegeven. Zorg voor een langetermijnstrategie voor voedselzekerheid. Nederland moet hier zelfs het voortouw nemen omdat het op dit terrein wereldwijd economisch en logistiek tot de toonaangevende landen behoort. Het briefadvies ‘Voedselzekerheid in een wankele wereld: een agenda voor Nederland’ schetst zo’n agenda. Niet alleen voor bewindslieden die zich met landbouw, handelsrelaties en ontwikkelingssamenwerking bezig houden, maar ook voor bedrijven, organisaties en kenniscentra die vanuit ons land wereldwijd vaak een prominente rol spelen. En het is ook een vraagstuk van economische veiligheid en weerbaarheid. Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met de schrijver van het advies, Jorrit Oppewal (AIV), en Daan Wensing , ceo van Initiatief Duurzame Handel , waarin bedrijven en organisaties die bezig zijn met agrogrondstoffen en voedselketens hun krachten bundelen. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Jorrit Oppewal benadrukt dat voedsel en de grondstoffen daarvoor geopolitieke factoren zijn geworden. Daarom moet Nederland strategische samenwerkingsrelaties ontwikkelen. En dit houdt veel meer in dan 'klantrelaties' bij agrarische producten. Namelijk kennisdeling, netwerkopbouw, intensivering van contacten – ook diplomatiek - en nadrukkelijke wederkerigheid. Een langdurig perspectief van samenwerking met landen en regio’s in het Mondiale Zuiden (Afrika, Azië en Latijns-Amerika). De Verenigde Naties willen honger uitbannen, maar het aantal mensen met honger is de afgelopen jaren juist toegenomen. Daan Wensing schetst hoe de IDH-partners vanaf de Covid-pandemie in hun handelsketens tal van disrupties ondergingen. "Tot nu toe ging het nét niet mis.” Alle betrokkenen beseffen dat de afhankelijkheden groot, complex en riskant zijn. Ook bij agrogrondstoffen. De Iran-oorlog met de blokkade van de Straat van Hormuz bleek meteen de grondstoffenketen rond kunstmest lam te leggen. “Rampzalig voor Afrika en Azië en dus meteen ook voor ons." Ook voor grondstoffen als soja en palmolie, die voor allerlei producten nodig zijn, geldt die kwetsbaarheid. En het gaat om veel meer dan alleen de bekende producten uit de supermarkt. Omdat de VS en China hun eigen gang gaan en de multilaterale organisaties in het slop zitten, moet Nederland coalities sluiten met andere ‘middenmachten’. IDH bouwt aan het soort strategische partnerschappen waar de AIV over schrijft. "Zuid-Afrika is – via ons land - voor tropische groenten en fruit een groot leverancier aan Europa. Wij hebben daar een coalitie gevormd met bedrijven die met de kennis en netwerken bij ons grote stappen kunnen zetten. Daarmee zetten wij ook een soort 'soft power' in, waarmee intensieve relaties verder verdiept worden." De klassieke werkwijze van de ‘polder' krijgt in zulke samenwerkingspatronen een eigen, nieuwe variant. De term daarvoor is 'the Dutch Diamond'. "Belangrijk is dat we zo daarin samenwerken, dat het niet de indruk wekt, dat wij heel arrogant wel even komen vertellen hoe het moet", zegt Jorrit Oppewal. In het eigen actieplan van IDH, 'Agrohandel, zeker, veerkrachtig en duurzaam ’ komt de alertheid ook naar voren. Daan Wensing: "We moeten beseffen dat we in een andere wereldorde leven waarin we met het Mondiale Zuiden gelijkwaardige partnerschappen vormen. Voor die partners is toegang tot de Europese Unie essentieel. Vaak voelen zij nog: "Wij staan achter in de rij.” Geopolitiek beschouwen zij de EU als net zo'n 'supermacht' als China of Amerika. Voor voedselzekerheid is Nederland voor hen vaak het gezicht van de EU. Ook dat gegeven maakt het voor de Nederlandse economie, bedrijven en kennisorganisaties cruciaal, het beleid Europees af te stemmen en hoog op de agenda te zetten. Grote langetermijn EU-programma's voor investeringen en connecties, zoals de Global Gateway – het Europese antwoord op het Chinese Belt & Road Initiative - krijgen in ons land opmerkelijk weinig aandacht. Voor de ketens en partnerschappen op dit terrein vormen ze een grote kans, mits we dat wereldwijd samen aanpakken. In de tweede helft van 2029 is Nederland EU-voorzitter. IDH pleit ervoor dat het nu vast begint met de voorbereiding van een speciale topconferentie over voedselzekerheid van de EU met die strategische partners. De Tweede Kamer ziet veel in het idee: deze week bleek brede steun voor een motie erover. Wensing: "We kunnen daar zoveel uitstekende vormen van samenwerking agenderen, met India, met Nigeria - en hopelijk ook met nieuwe partners erbij – zodat we als Europa met hen de strategische samenwerkingsverbanden fors versterken.” *** Verder luisteren 593 - Oud-Eurocommissaris Franz Fischler blikt terug en kijkt vooruit 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 431 - Handelsland Nederland staat op het spel 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 409 - Nederland wereldwijd handelspartner, ook van communistisch Vietnam *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28:24 – Deel 2 00:54:14 – Deel 3 01:14:43 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 16 jun 2026
GroenLinks nam afscheid van zichzelf met 96% voorstemmers. De PvdA met liefst 97% voorstemmers. De komst van Progressief Nederland (PRO) verandert de nationale politiek. Eigenlijk kennen we nu hoofdzakelijk nog fusiepartijen - denk aan VVD, CDA, ChristenUnie en nu PRO - en afsplitsers - bijvoorbeeld PVV, DENK, JA21 en DNA. Wat betekent dit voor de actuele verhoudingen rond het minderheidskabinet-Jetten en voor het politieke landschap, ook in Brussel? Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen dit met winnaar van de Anne Vondelingprijs 2025, Coen van de Ven (De Groene Amsterdammer), die eerder al een boek publiceerde over de fusie van GroenLinks en PvdA. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Met de naam Progressief Nederland wil de partij vooruitgangsgeloof uitstralen. Het valt op dat bij de start het begrip 'links' nadrukkelijk vermeden werd. Partijleider Jesse Klaver benadrukt ook steeds dat PRO een brede partij, zelfs een 'massapartij' wil zijn. Tegen de tijdgeest in een echte 'catch all party'. Minstens zo opvallend is dat de luidruchtige nostalgische critici uit de PvdA wel veel zendtijd kregen in talkshows, maar geen breed en overtuigend geluid bleken te vertolken. De groep is zelfs al uiteengevallen, zoals bleek uit het optreden van FNV-voorzitter Hans Spekman op het congres en de nadrukkelijke aanwezigheid van oud PvdA-leider Ad Melkert . Karakteristiek sociaaldemocratische thema's als woningnood, bestaanszekerheid en 'eerlijk delen' domineerden de speeches. Over zulke concrete thema’s wil PRO met de minderheidscoalitie van Jetten tot ‘afspraken voor eerlijk beleid’ komen, gesteund door de vakbeweging. De nieuwe partij heeft daarmee direct invloed op het beleid. Met de nadruk op 'progressief' wordt impliciet gezegd dat een partij als D66 die term niet echt meer kan claimen. Met dat scherpere onderscheid markeert PRO tegelijk de andere koers die Jetten in de recente campagne ging varen. Ooit was juist D66 de pleitbezorger van een 'Progressieve Volkspartij' en was het de PvdA die Hans van Mierlo een blauwtje liet lopen. Die kaarten zijn nu dus anders geschud. PRO zegt ten diepste: er is nu een progressieve volkspartij, maar zonder D66. Ook naar CDA en VVD is de eis van ‘eerlijke afspraken’ een interessante beweging. PRO presenteert zich als een constructieve, zelfbewuste partner. Een beetje Rijnlands zelfs. Dat deze nieuwe partij een geradicaliseerde linkse club is, kan de VVD in dat licht moeilijk volhouden, zeker niet als VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz zelf ineens ‘een uitgestoken hand’ wil presenteren. De fusie is een feit. Maar één blikje hebben GroenLinks en PvdA gedurende het fusieproces keer op keer voor zich uitgeschopt. Bij welke Europese politieke familie wil PRO aansluiten? Dat is een veel bepalender kwestie dan wellicht eerder gedacht was. In Brussel hebben Groenen noch sociaaldemocraten zin in een tot de Europese parlementsverkiezingen van 2029 durende vage positionering. Ondanks tegenstand – voornamelijk uit GroenLinks-hoek – besloten de PRO-leden om al in september bij referendum de knoop door te hakken. Kiest PRO voor de grote sociaaldemocratische machtsmachine of toch voor de Groenen? Voor de nieuwe partij wordt die stemming de eerste lakmoesproef. Europese politiek is zeker in deze tijd ook voluit binnenlandse politiek. *** Verder lezen Coen van de Ven in De Groene Matthijs Rooduijn - PRO moet een oude PvdA-strategie herhalen, maar dan omgekeerd *** Verder luisteren 532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 480 - De dilemma's van links 195 - PvdA en CDA: ooit dominante machtspartijen, nu grote verliezers. Hoe komt dat? En hoe nu verder? 170 - Waarom linkse samenwerking altijd weer mislukt 123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme 161 - Hans van Mierlo, een politieke popster 27 - Rob Jetten wil muren slopen En Coen van de Ven samen met Jan Tromp: 367 - Wantrouwen in de wandelgangen: het Binnenhof van moederschoot naar betonnen bunker *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:24:38 – Deel 2 00:49:24 – Deel 3 01:27:38 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 12 jun 2026
Nergens ter wereld komen zo veel reizigers genieten van groene landschappen, mooie regio's en cultuursteden als hier in Europa. Meer dan 500 miljoen van hen bezochten in 2025 de landen van de EU. Maar liefst tien procent van de Europese economie draait op toerisme . Maar dat succes komt niet vanzelf. Er zijn veel uitdagingen. Klimaateffecten, overvolle steden, nog te weinig duurzaam transport, gebrek aan nieuw jong talent in de sector. Jaap Jansen en PG Kroeger praten erover met twee Europese topexperts op het European Sustainable Tourism Mobility Forum deze week op Breda University of Applied Sciences . Daarna volgt een bijzonder gesprek met een levende legende uit de Europese politiek, de Oostenrijkse oud-Eurocommissaris Franz Fischler . Hij zette grote landbouwhervormingen in gang en vindt dat het nu, na 25 jaar, weer tijd is voor een grootscheepse hervorming. *** This is a Dutch podcast, but from minute 5 on, the conversation is in English. Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Europees commissaris Apostolos Tzitzikostas werkt in Brussel nu - voor het eerst - aan een strategie voor duurzaam toerisme, geïntegreerd met zijn beleid gericht op duurzaam transport en mobiliteit. Sleutelfiguur daarbij is Mona Bjorklund , directeur beleid bij 'DG MOVE' het directoraat-generaal van de Commissie dat erover gaat. Zij zet helder uiteen hoe zo'n strategie op hoog beleidsniveau tot stand komt. Bepaald niet als 'dictaat uit Brussel', maar als ontwikkeling van een duidelijke, gezamenlijke beleidsrichting voor de lange termijn, samen met bedrijven, organisaties en kennisinstellingen vanuit heel de EU. Zo'n samenwerkingspartner is Fabian Schulz-Luckenbach , hoofd pubic affairs internationaal langeafstand-passagierstransport van Deutsche Bundesbahn . Hij vertelt hoe EU-lidstaten concreet op die langetermijnstrategie inspelen. Zo moeten grote infraplannen gerealiseerd worden voor duurzaam spoorverkeer over de nationale grenzen heen. Aanleg van hogesnelheidsverbindingen tussen Europese metropolen is een grote prioriteit, waar met veel elan aan gewerkt wordt. Minstens zo'n uitdaging blijken de regelstelsels van de lidstaten die elkaar vaak in de weg zitten. Van nationale seinsystemen tot energiekosten waarbij het vliegverkeer nu nog bevoordeeld wordt. De toerismesector is zeer dynamisch. Er is ruimte voor 1 miljoen meer banen en jong talent. Ook daarom is het uitwisselen van bewezen methoden tussen lidstaten, regio's en steden essentieel. Het aansturen van grote bezoekersstromen in culturele hotspots geeft heel wat steden hoofdpijn. Scheefgegroeid toerisme is geen tijdelijk verschijnsel dat zich vanzelf oplost. Oud-eurocommissaris en oud-landbouwminister Franz Fischler herkent vanuit zijn werk op het hoogste niveau in Brussel veel van zulke uitdagingen, zeker voor 'groene regio's'. Hij was in 1995 de eerste Eurocommissaris uit Oostenrijk, dat pas na akkoord van Gorbatsjov EU-lid kon worden. Hij was ook de eerste commissaris die een 'multinationaal kabinet' samenstelde: zes sherpa’s die hem door de Brusselse beleidsjungle loodsten. Meteen bij zijn start kreeg hij de zwaarste portefeuille: landbouw en rurale ontwikkeling. Hoe zijn land de EU in kwam schildert hij met kleurrijke verhalen. Er was een referendum voor nodig. Toen voorstander Jörg Haider – leider van de radicaal-rechtse Vrijheidspartij – ontdekte dat de Groenen de enige oppositie waren, wendde hij de steven en ging bij Fischlers boerenachterban het anti-Europavuurtje opstoken. Dat mislukte. Hoe dat verliep is ook nu nog leerzaam voor de actuele politiek. In de Europese Commissie zag Fischler hoe Jacques Chirac met Gerhard Schröder de landbouwhervorming torpedeerde die hij later alsnog voor elkaar kreeg. "Een gedegen hervorming lukt alleen als je een goede strategie hebt ontwikkeld. En die moet je publiekelijk niet volledig ventileren, maar stap voor stap realiseren." Fischler vertelt met smaak over zijn belevenissen met collega's als president Romano Prodi , Michel Barnier en Frits Bolkestein . "Die was niet zozeer eurosceptisch als wel een scepticus over heel de mensheid, van nature." Ursula von der Leyen noemt hij ‘een sterkere president’ dan de professorale Prodi, maar een waarschuwing geeft hij wel af. "Ze trekt alle besluitvorming naar zich toe. De sfeer in de Commissie is minder goed dan in mijn tijd. En 27 commissarissen is te veel. Dat moet minder, zoals in het Verdrag staat. Maar de lidstaten houden het tegen.” *** Verder luisteren 499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden 471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit 415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa 389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland 106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid en het crisisherstelplan 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden 336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt 109 - Mathieu Segers: Sterke lidstaten maken Europa sterk *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1: intro 00:05:43 - Deel 2: Mona Bjorklund & Fabian Schultz-Luckenbach 00:28:46 – Deel 3: Franz Fischler 00:54:01 – Deel 4: Franz Fischler 01:18:48 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 9 jun 2026
In 250 jaar jaar telden de Verenigde Staten van Amerika 47 presidenten. Wie waren zij? Hoe deden ze het, als staatshoofd en als politiek leider? Wie van hen zetten écht de toon? En hoe kijken wij nu naar mensen als Abraham Lincoln, Harry Truman, Richard Nixon en Donald Trump ? Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met professor Michael Nelson van Rhodes College in Memphis, eminent kenner, auteur en samensteller van reeksen boeken over het ambt, de impact en het leven van presidenten. *** This is a Dutch podcast, but from minute 6 on, the conversation is in English. Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** 'President' was met de komt van de Amerikaanse Grondwet in 1787 een bestuurlijke vondst en politiek experiment. Deze functie bestond nog nergens. Hoe deze in te vullen, wist eigenlijk niemand. Michael Nelson schetst kleurrijk hoe George Washington dit allemaal zelf moest uitvinden en hoe hij wonderlijk goed erin slaagde die rol ook voor zijn opvolgers inhoud, richting en stijl te geven. Na hem zouden anderen deze functie verder kleur geven. Andrew Jackson (1829-1837) ging met veto's in tegen het Congres, als anti-elite politicus. Teddy Roosevelt (1901 - 1909) was de man die als moderne populist nieuwe media als magazines en zelfs film ging inzetten. Zijn neef Franklin Roosevelt (1933 - 1945) professionaliseerde het Witte Huis als zijn persoonlijke apparaat en machtscentrum, zelfs op wereldschaal. Elke president nadien is zo hun opvolger. Nelson relativeert hoe 'zwaar' de baan van de president is. Het Witte Huis levert immers een gedegen machinerie die de bewoner bijna alles uit handen kan nemen. Wel zie je dat presidenten er soms vereenzamen, opgesloten raken in hun stress en daardoor ongelukkig en stuurloos worden. De baan laat het karakter van een president heel zichtbaar worden. "President worden, onthult wie je echt bent," zegt Nelson. Zo bleek de eenvoudige Harry Truman ongedachte kwaliteiten van leiderschap en daadkracht te hebben, terwijl Richard Nixon zeker een briljant politicus was, maar in de greep raakte van zijn demonen. Donald Trump is volgens Nelson een fundamentele breuk: hij voelt niet aan wat de rol van staatshoofd betekent. Kenmerkend noemt hij hoe Trump '250 jaar VS’ viert. Niet het ideaal van ‘leven, vrijheid en het nastreven van geluk' staat centraal, maar zijn persoonlijk hobbyisme. "Hij wil bij leven nog overal zijn naam op de gevels gedrukt zien." De historische dynamiek en de vaste waarden in het ambt van president hebben grote invloed op ons oordeel over hoe die 47 heren hun rol als politiek leider en staatshoofd invulden. We kijken meestal terug vanuit de politieke normen van onze eigen tijd. Daardoor daalt en stijgt de reputatie van verschillende van hen soms verrassend. Presidenten als Ulysses Grant , Harry Truman en Dwight Eisenhower bijvoorbeeld, werden pas later veel meer gewaardeerd. Wat Nelson betreft staan eigenlijk alleen de drie min of meer permanent hoogst beoordeelden op een vast voetstuk. "Washington, Lincoln en Franklin Roosevelt blijven het rolmodel. Zij moesten alle drie het ambt in ongekende omstandigheden bekleden en dat deden ze briljant. En ja, ze stierven meteen, dat hielp hun reputatie ook wel." Michael Nelson heeft voor de luisteraars nog een reeks niet te missen tips. Bij welke bibliotheek van welke president moet je echt gaan kijken? Welke biografie van welke president niet overslaan? Maar ook: wie wil Trump echt als zijn opvolger kronen en waarom niét JD Vance ? Maar wat doet Frank Sinatra in deze aflevering? *** Verder lezen Het boek dat het beste aansluit bij deze aflevering is The American Presidency: Origins and Development, 1776-2025 . Op Amazon zijn heel veel titels van Michael Nelson te vinden. *** Verder luisteren 473 - John Quincy Adams president 475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson 481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ 319 - Lyndon B. Johnson, politiek genie en manipulator van de buitencategorie 202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ 4 4 - Franklin D. Roosevelt, de briljantste president van de 20ste eeuw 101 - De laatste dagen van Franklin D. Roosevelt 121 - Zakenlui als president van Amerika 583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie 519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring 459 – Rolmodel George Washington 570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:45:42 – Deel 2 01:10: 36 – Deel 3 01:34:51 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 5 jun 2026
Zo'n minderheidskabinet blijkt toch wennen. Vaste rolverdelingen en werkwijzen moeten worden aangepast. Ook de ministersploeg zelf moet anders te werk gaan. Onderling, binnen de coalitie en in het politieke krachtenspel rond het Binnenhof. Jaap Jansen en PG Kroeger vragen zich af of dit al een beetje lukt. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact. *** Overleg in een coalitie en een kabinet dat niet kan weten of de uitkomst daarvan ook leidt meerderheden in Tweede en Eerste Kamer is al direct anders van aard dan bij traditionele meerderheidskabinetten. Al in het vroegste stadium moet zo'n minderheidsploeg voor het behalen van effectieve meerderheden de beleidsruimte en de prijs meewegen. Om te beginnen binnen de eigen ploeg en dat is al lastig genoeg. Jettens ploeg lijkt hier zelfs wat op de Schoof-coalitie, waarin vanzelfsprekende meerderheden eveneens ontbraken, hoewel de parlementaire steun aanvankelijk ruim bemeten leek. Nee, er was groot onderling wantrouwen en fractieleiders die de premier en zijn collega’s marginaliseerden. Rob Jetten zal het die kant niet op willen laten gaan. Ook het parlement moet wennen. Ze dachten na de kabinetsformatie twee routes naar meerderheden te hebben. Maar voortgaande versplintering en stuurloosheid in beide Kamers vertroebelden dat beeld meteen al. Jetten kan zodoende proberen verdeel en heers te spelen, maar de lotgevallen van minister Sjoerd Sjoerdsma laten zien hoe riskant dat spel is. De brede steun in de Tweede Kamer voor de motie van Jesse Klaver tegen akkoorden met politici die oproepen tot geweld of de omvolkingstheorie verspreiden, kan hier nog onverwachte gevolgen hebben. Want door zich daar tegen te keren hebben partijen als JA21 en SGP zich laten gijzelen door FvD en groep-Markuszower. Komen zij zo buiten spel te staan? Europees en internationaal heeft Jetten zich met zijn ploeg nadrukkelijk gemanifesteerd. Hier is duidelijk merkbaar dat velen in de Kamer - bij alle kritische kanttekeningen - er voorkeur aan geven niet opnieuw een kortademig avontuur mee te maken. Stabiele, duidelijke verhoudingen zijn gewenst en noodzakelijk. Zeker als voor de decennia over grote investeringen in Defensie beslist moeten worden. Het kabinet is overladen met huiswerk. De jaarlijkse beleidsanalyse door de Europese Commissie laat zien dat D66, VVD en CDA niet langer kunnen talmen. Die indringende en uitvoerige richtingwijzer uit Brussel benadrukt dat Nederland grote dossiers al jaren stagneren. Investeringen in R&D en kennis bijvoorbeeld, maar bij ook stikstofaanpak, waterkwaliteit, de energietransitie, woningbouw, de arbeidsmarkt en ineffectieve fiscale regelingen. Die Europese analyse komt sterk overeen met de indringende kritiek van de Algemene Rekenkamer , zoals president Pieter Duisenberg die verwoordde in Betrouwbare Bronnen. Opvallend is ook, dat eenzelfde ongenoegen merkbaar is in de polder. Het sociaal overleg met het kabinet leidde niet tot doorbraken. Maar de analyse uit Brussel lijkt op veel punten aanknopingspunten voor het door Jetten gewenste 'brede pact' te bevatten. Ondertussen schrijven werkgevers en vakbonden aan een ‘agenda voor Nederland’, liet de nieuwe voorzitter van het CNV, Hans van den Heuvel , zich ontvallen. Daar moet iets gezamenlijks van te maken zijn. *** Verder lezen Landenrapport over Nederland van de Europese Commissie 2026 Aanbevelingen voor Nederland van de Europese Commissie 2026 *** Verder luisteren 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel 525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken 516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes 512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden 471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:20:29 – Deel 2 00:43:07 – Deel 3 01:10:20 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 2 jun 2026
‘Brexit means Brexit’ was de leuze van premier Theresa May . Het klonk vol overtuiging en zelfs een beetje parmantig, maar ook zij ging roemloos ten onder. En nog heel wat andere Britse politici verdwenen in de mist. Als slachtoffers van het welbewuste uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Op 23 juni is het tien jaar gelden dat het Brexit-referendum plaatsvond. 52 procent van de deelnemende Britten koos voor scheiding. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de vaak onbekende en soms vergeten historie van die dramatische stap en de nasleep ervan tot nu toe. Een verhaal dat nog niet af is, want steeds meer Britten vinden dat er een grote fout gemaakt is. De turbulente nasleep zit vol paradoxen. Zo gebeurde in de EU precies het omgekeerde van wat de Brexit-voorstanders luidkeels verkondigden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** In de kern was de door David Cameron uitgeschreven volksstemming een slim geachte oplossing voor een strikt binnenlands probleem. Omdat zijn eigen Tory Party al decennia ideologisch gespleten was over de rol van de Britten in Europa - en de Labour Party niet minder - beloofde hij een 'heronderhandeling' over die rol, te bekronen met een referendum. Die heronderhandeling stelde niet veel voor en bleek grotendeels overbodig. Camerons boodschap werd daardoor: eigenlijk hebben we het in de EU best naar ons zin en de kleine, nuttige aanpassingen van bestaande afspraken, die krijgen we. Het contrast met de ideologische, apocalyptische anti-EU-betogen kon niet groter. Het werd een campagne tussen onspectaculaire, technische agendapunten en bijna panische ondergangsvisioenen, waarin Brexit als allerlaatste kans voor de identiteit en welvaart van de Britse eilanden werd afgeschilderd. Die duistere paniek mobiliseerde angstige kiezers, op de achtergrond geholpen door Trumps adviseur Steve Bannon en het Kremlin. En het werkte. De conservatieve regering zich had nauwelijks voorbereid op de impact van het referendum. Vijf premiers op rij - na Cameron en May ook Boris Johnson , Liz Truss en Rishi Sunak - worstelden met 'Brexit means Brexit' . Wat betekende dat nou echt? Definitieve uittreding - in welke vorm dan ook - werd keer op keer uitgesteld. De EU-landen, aangevoerd door onderhandelaar Michel Barnier, lieten zich geen moment uit elkaar spelen en kwamen steeds weer met heldere technische oplossingen, waar de Britse ministers van terugschrokken. Toen Brexit eind 2020 echt een feit was, zat de schrik er goed in. De concrete gevolgen raakten ongeveer elke aspect van dagelijks leven. Dromen als van een welvarend 'Global Britain' , als een 'Singapore aan de Noordzee', enorme besparingen op Brusselse bureaucratiekosten en dichte grenzen bleken luchtspiegelingen. De Britten leverden vooral veel welvaart in; banen en connecties met buren die klanten waren geweest. Zo ruïneerde Brexit het vertrouwen in politiek en politici verder. Brexit-initiator Nigel Farage stookte de verdeeldheid verder op. Labour van Keir Starmer profileerde zich als competent alternatief. Maar ook hij bleek de onderliggende effecten van een exit zonder plan of duidelijk politiek doel te niet goed te kunnen aanpakken, laat staan oplossen. Politieke versplintering en destabilisatie blijft domineren. En de Europese Unie zelf? De Europeanen waren niet blij, maar niettemin vrij snel opgelucht. Zonder de Britten kon de Unie zich op allerlei terreinen stevig herinrichten. Geen enkele lidstaat zou ooit nog vrijwillig zo'n suïcidale stap zetten. Viktor Orbán frustreerde graag, maar de EU verlaten? Dat nooit. Doordat de Britten wel weer meewilden doen met populaire EU-programma's als Erasmus en Horizon en zich met defensie-inspanningen ook meer op de EU ging richten kwam er zelfs flink wat geld in het laatje. Waar men de Britten als partners kon gebruiken, waren ze welkom. Waar niet, kon men ze buiten de deur houden. Omdat Londen geweigerd had bij de Brexit met de Unie een heldere structurele relatie in te richten, zat juist 'Brussel' achter de knoppen. Michel Barnier had de Britten er al voor gewaarschuwd: "Jammer is het, we wensen jullie alle goeds op je eigen nieuwe pad. Maar ook voor ons geldt nu 'life goes on'." *** Verder kijken Brexit: A Very British Coup? The Brexit Scandal *** Verder luisteren 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 416 - Nostalgie naar de E.E.G. 378 - Dertig jaar na 'Maastricht' is Europa toe aan een nieuwe sprong voorwaarts 333 - Een 'bromance' tussen Rishi Sunak en Emmanuel Macron. De haat-liefdeverhouding van Britten en Fransen 328 – Nieuwe rauwe wereld. Brexit, what Brexit? 299 - Dramatische verschuivingen in de wereldpolitiek. Europa heeft eindelijk een telefoonnummer 283 - Zinkende schepen verlaten de rat: het pijnlijke afscheid van Boris Johnson 71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' 52 - Hoe Rutte David Cameron teleurstelde 535 - 100 jaar Margaret Thatcher, de Iron Lady 30 - Thatcher, Delors en Europa 479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling 32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:43:55 – Deel 2 01:03:55 – Deel 3 01:49:20 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.
- 28 mei 2026
Het kabinet-Jetten worstelt met zijn ambities. Het wil de rijksbegroting en de sociale zekerheid voor de lange termijn houdbaar maken. Daartoe wil het met vakbonden en werkgevers brede overeenstemming bereiken en met de uitkomst daarvan ook in het parlement voldeonde steun verwerven voor het beleid van de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Maar het wantrouwen is groot. Na een ultimatum van de vakbeweging, inhoudelijk gesteund door de werkgevers, kwam het kabinet deze week terug op de bezuinigingsplannen. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen hoe de eerste beschietingen de posities van betrokken partijen markeren. Dat is extra boeiend omdat bijna alle sleutelspelers nieuw zijn in hun rol. De premier en zijn ministers, maar ook de nieuwe voorzitters van ‘de polder’ zijn nog maar net aangetreden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Voor de nieuwe polderchefs biedt de actuele situatie prima mogelijkheden om zich te profileren. Zij kunnen zichzelf en elkaar - opvallend genoeg buiten de SER om - tegenover het minderheidskabinet plaatsen en zich als een solidair front opstellen, dat de eerder gesloten sociaal akkoorden verdedigt. Daarmee kunnen zij bovendien de coalitie onder druk zetten en uiteen spelen, omdat bijvoorbeeld D66 erg hecht aan een ambitieus sociaaleconomisch hervormingsbeleid en het CDA als vanouds aan het bereiken van sociale consensus rond grote maatschappelijke uitdagingen. Het kabinet zette daarom deze week in een uitvoerige brief ‘de eerste stap om het inhoudelijk gesprek te starten’. Rob Jetten onderstreept de wens te komen tot ‘een pact om ons land nog beter te laten werken’. Een benadering die dus veel verder reikt dan een zoektocht naar consensus over ingrepen in AOW, WW en WIA. Centrale doelstelling is een ‘ontslagvrije samenleving’ waarin iedereen zich ‘van werk naar werk’ kan ontplooien. Blokkades voor zo'n inhoudelijk gesprek haalt Jetten daarom nu van tafel. En daarmee zijn die polderchefs zelf weer aan zet. Deze benadering sluit direct aan op de voorzet voor een ‘breed akkoord, liefst vóór Prinsjesdag’, zoals de nieuwe VNO-NCW voorzitter Coen van Oostrom bij zijn aantreden lanceerde. En bij de ultimatum- eisen van de nieuwe vakbondsvoorzitters Hans Spekman (FNV), Hans van den Heuvel (CNV) en Nic van Holstein (Vakcentrale voor Professionals). Die zijn overigens niet meteen gerustgesteld. Zij vragen om ‘opheldering’ over de nieuwe koers in de kabinetsbrief. En in de Tweede Kamer houden mogelijke supporters voor zo'n pact – voorop Jesse Klaver van PRO – eveneens de kaarten tegen de borst. Zo ontstaat dan een gesprek over gesprekken. De vraag daarbij is of Jetten zélf een eensgezinde coalitie heeft, die ook echt de rust in de polder wil herstellen om Nederland economisch sterker te maken. Bij alternatieven rond de AOW houden de sociale partners hun kruit droog, omdat volgens hen de houdbaarheid ervan niet in het geding zou zijn. Alle reden bij zo'n ‘opheldering’ eerst consensus te bereiken over feiten en scenario's. Zo zijn de analyses van Rekenkamer-president Pieter Duisenberg over het beperkte zicht van Sociale Zaken op de ontwikkelingen bij de WIA dan meteen van belang, evenals de constatering dat het bestaande stelsel van fiscale regelingen tientallen miljarden aan investeringsruimte blokkeert. Ondertussen moet in buurland Duitsland de coalitie van CDU/CSU en SPD onder leiding van Friedrich Merz op korte termijn ongeveer dezelfde sociale knopen doorhakken om het land – dat al een hele tijd kampt met krimp – economisch sterker te maken. *** Verder lezen Joost Bekendam & Coen van de Ven - Een granaat in de polder, de politieke cultuur van het kabinet-Jetten Joop van den Berg - Een minderheidskabinet? Beter van niet *** Verder luisteren 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 572 – Ondertussen in Duitsland 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel 445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel 410 - De pirouette van Putters *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00: 18:10 – Deel 2 00:48:39 – Deel 3 00:54:29 – Einde See omnystudio.com/listener for privacy information.